Grupy spółek i prawo holdingowe

Wiążące polecenie w grupie spółek daje spółce dominującej podstawę do sterowania spółkami zależnymi — i otwiera jej odpowiedzialność wobec ich wierzycieli oraz wspólników mniejszościowych.

Formalizujemy grupę spółek, przygotowujemy i obsługujemy wiążące polecenia, zabezpieczamy odpowiedzialność spółki dominującej i doradzamy, gdy rejestracja się nie opłaca.

WYŚLIJ ZAPYTANIE

Zobacz więcej

Jak możemy pomóc

Audyt struktury i rekomendacja modelu zarządzania
- Mapa struktury właścicielskiej wraz z ustaleniem, które spółki mogą uczestniczyć w grupie spółek, a które wyłącza art. 21¹⁶ KSH.
- Identyfikacja wspólników mniejszościowych i ocena ryzyka uruchomienia przez nich uprawnień z art. 21⁹, 21¹⁰ i 21¹³ KSH po ujawnieniu grupy.
- Przegląd umów wewnątrzgrupowych, przepływów finansowych i decyzji, które w ostatnich latach zapadały wbrew interesowi pojedynczej spółki.
- Rekomendacja modelu wraz z harmonogramem wdrożenia i wskazaniem kosztów obu wariantów.
Sformalizowanie grupy spółek
- Uchwała zgromadzenia wspólników spółki zależnej o uczestnictwie w grupie spółek, podejmowana większością trzech czwartych głosów, ze wskazaniem spółki dominującej.
- Zmiany umów spółek zależnych, w tym dodatkowe przesłanki odmowy wykonania wiążącego polecenia oraz obniżenie progu przymusowego wykupu do 75% kapitału.
- Zgłoszenie wzmianki o uczestnictwie w grupie spółek do rejestru spółki dominującej i każdej spółki zależnej.
- Dostosowanie regulaminów zarządu i rady nadzorczej do nadzoru nad realizacją interesu grupy (art. 21⁷ KSH).
Obsługa wiążących poleceń
- Wzór wiążącego polecenia spełniający wymogi art. 21² § 3 KSH wraz z instrukcją wypełniania dla zarządu spółki dominującej.
- Procedura po stronie spółki zależnej: ocena przesłanek odmowy, uchwała o wykonaniu albo odmowie z uzasadnieniem, zawiadomienie spółki dominującej, archiwizacja akt polecenia.
- Redakcja postanowienia o sposobie i terminie naprawienia szkody, od którego zależy moment otwarcia drogi do powództwa wspólników spółki zależnej.
- Coroczne sprawozdanie zarządu spółki zależnej o powiązaniach umownych ze spółką dominującą (art. 21⁸ KSH).
Zarządzanie grupą bez jej formalizowania
- Umowy o świadczenie usług wewnątrzgrupowych: zarządczych, finansowych, informatycznych i kadrowych, wraz z zasadami rozliczeń.
- Polityki grupowe i regulaminy organów wprowadzające katalog spraw wymagających zgody spółki dominującej jako wspólnika.
- Umowa wspólników regulująca relacje z mniejszością, zasady wyjścia i mechanizmy rozstrzygania sporów.
- Zasady raportowania finansowego i operacyjnego spółek zależnych do spółki dominującej.
Relacje ze wspólnikami mniejszościowymi
- Przymusowy wykup udziałów albo akcji mniejszości przez spółkę dominującą dysponującą co najmniej 90% kapitału, a przy odpowiednim zapisie w umowie spółki od 75% (art. 21¹¹ KSH).
- Obsługa żądania odkupu zgłoszonego przez mniejszość reprezentującą do 10% kapitału, składanego raz w roku obrotowym (art. 21¹⁰ KSH).
- Reprezentacja w postępowaniu przed sądem rejestrowym o wyznaczenie firmy audytorskiej badającej rachunkowość i działalność grupy, wraz z wnioskiem o ograniczenie zakresu badania ze względu na tajemnicę przedsiębiorstwa (art. 21⁹ KSH).
- Obrona przed roszczeniem o obniżenie wartości udziału i przygotowanie dokumentacji obalającej domniemania ustawowe.
Polityki compliance i kodeks etyki
- Kodeks etyki i polityki wewnętrzne dopasowane do profilu działalności, bez powielania treści procedur już obowiązujących w spółce.
- Umocowanie procedur compliance w strukturze decyzyjnej: kto odpowiada, komu raportuje i jak przebiega eskalacja.
- Uspójnienie z procedurą AML, procedurą zgłoszeń wewnętrznych i dokumentacją ochrony danych osobowych.
- Zasady przeglądu i aktualizacji polityk wraz z okresem, po którym wymagają weryfikacji.

Czym jest grupa spółek w rozumieniu Kodeksu spółek handlowych

Grupa spółek to spółka dominująca i spółka albo spółki zależne, które kierują się obok interesu własnego wspólną strategią gospodarczą i podjęły w tej sprawie uchwałę ujawnioną w Krajowym Rejestrze Sądowym. Konstrukcję wprowadził Dział IV Tytułu I Kodeksu spółek handlowych, obowiązujący od 13 października 2022 r. Grupa spółek w tym znaczeniu nie powstaje przez sam fakt posiadania udziałów.
Rozróżnienie decyduje o wszystkim, co dalej. Holding, w którym jedna spółka posiada udziały w kilku innych, istnieje niezależnie od Kodeksu spółek handlowych i nie wymaga żadnej rejestracji. Grupa spółek w rozumieniu art. 21¹ KSH jest wyborem, którego dokonuje zgromadzenie wspólników spółki zależnej większością trzech czwartych głosów, wskazując spółkę dominującą. Uczestnictwo ujawnia się przez wzmiankę w rejestrze spółki dominującej i każdej spółki zależnej. Jeżeli spółka dominująca ma siedzibę za granicą, wystarczy ujawnienie w rejestrze spółki zależnej.
Członkiem grupy spółek może być wyłącznie spółka kapitałowa. Przepisów o spółce zależnej nie stosuje się do spółki publicznej, do spółki w likwidacji, która rozpoczęła podział majątku, do spółki w upadłości oraz do podmiotów objętych nadzorem nad rynkiem finansowym (art. 21¹⁶ KSH). Struktura oparta na spółce komandytowej albo z udziałem spółki notowanej na giełdzie odpada z tego katalogu na starcie.

#	Holding bez sformalizowania	Grupa spółek w rozumieniu art. 21¹ KSH
Jak powstaje	Przez nabycie udziałów, bez żadnej uchwały i bez wpisu	Uchwała zgromadzenia wspólników spółki zależnej większością 3/4 głosów plus wzmianka w KRS
Wiążące polecenia	Niedopuszczalne — zarząd spółki zależnej odpowiada za działanie wbrew interesowi swojej spółki	Dopuszczalne w formie pisemnej albo elektronicznej pod rygorem nieważności (art. 21² KSH)
Interes, którym kieruje się zarząd	Wyłącznie interes własnej spółki	Interes własnej spółki oraz interes grupy spółek, o ile nie zmierza to do pokrzywdzenia wierzycieli i mniejszości
Ochrona zarządu spółki zależnej	Brak — wykonanie polecenia właściciela ze szkodą dla spółki rodzi odpowiedzialność członka zarządu	Wyłączenie odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną wykonaniem wiążącego polecenia
Uprawnienia mniejszości	Standardowe uprawnienia wspólnika	Dodatkowo: żądanie odkupu udziałów, wniosek o audyt grupy, roszczenie o obniżenie wartości udziału
Odpowiedzialność spółki dominującej	Na zasadach ogólnych	Dodatkowo wobec spółki zależnej, jej wierzycieli i jej wspólników mniejszościowych (art. 21¹²–21¹⁴ KSH)

Jak zarządzać grupą kapitałową bez sformalizowania grupy spółek

Większość grup kapitałowych osiąga spójne zarządzanie bez uchwały o uczestnictwie w grupie spółek, narzędziami, które nie tworzą nowych roszczeń po stronie mniejszości ani wierzycieli. Zestaw narzędzi jest znany i sprawdzony, wymaga natomiast konsekwencji dokumentacyjnej.

Podstawą jest umowa o świadczenie usług wewnątrzgrupowych, porządkująca przepływ usług zarządczych, wsparcia finansowego, IT i kadr między spółką dominującą a spółkami zależnymi, wraz z zasadami rozliczeń. Uzupełniają ją polityki grupowe przyjmowane uchwałami zarządów, regulaminy zarządu i rady nadzorczej wprowadzające katalog spraw wymagających zgody, zasady raportowania oraz umowa wspólników regulująca relacje z mniejszością.

Każde z tych narzędzi działa w granicach interesu pojedynczej spółki, więc nie wymaga powoływania się na interes grupy. Ograniczenie jest jedno: żadne z nich nie pozwala zarządowi spółki zależnej wykonać decyzji sprzecznej z interesem tej spółki. Tam, gdzie taka decyzja jest potrzebna, alternatywy dla sformalizowanej grupy spółek nie ma.

Rozliczenia między spółkami grupy podlegają obowiązkom w zakresie cen transferowych — zobacz ceny transferowe i dokumentację transakcji wewnątrzgrupowych.

Zobacz również: Ceny Transferowe

Formalizować grupę spółek czy nie

Sformalizowanie grupy spółek opłaca się wtedy, gdy spółka dominująca realnie potrzebuje wydawać spółkom zależnym polecenia sprzeczne z ich jednostkowym interesem, a chce przy tym chronić zarządy tych spółek. W pozostałych przypadkach rejestracja dokłada obowiązki i uprawnienia mniejszości, nie dając nic w zamian.
Typowe sytuacje, w których rejestracja ma sens: centralizacja finansowania i cash poolingu, przesuwanie kontraktu albo aktywa między spółkami w interesie całej grupy, wspólne zakupy na warunkach niekorzystnych dla jednej ze spółek, restrukturyzacja operacyjna wymagająca decyzji, których zarząd spółki zależnej sam by nie podjął. Wspólny mianownik: istnieje decyzja dobra dla grupy i zła dla jednej spółki, a jej zarząd potrzebuje podstawy prawnej, żeby ją wykonać.
Sytuacje, w których rejestracja szkodzi: spółka zależna ma wspólnika mniejszościowego, z którym relacje bywają napięte, bo ujawnienie grupy otwiera mu żądanie odkupu udziałów, wniosek o audyt całej grupy i roszczenie o obniżenie wartości udziału. Rejestracja nie ma też sensu w strukturach jednoosobowych — spółka ze 100% udziałów steruje spółką zależną równie skutecznie przez powołanie zarządu i uchwały zgromadzenia, bez rejestracji.
W strukturze jednoosobowej dochodzi jeszcze jeden argument: odpowiedzialność spółki dominującej wobec jednoosobowej spółki zależnej powstaje tylko wtedy, gdy wykonanie wiążącego polecenia doprowadziło do jej niewypłacalności (art. 21¹² § 2 KSH) — ochrona zarządu jest więc jedyną realną korzyścią, a przy zarządzie obsadzonym przez ludzi spółki dominującej ma niewielką wagę.

Co daje sformalizowanie	Co kosztuje sformalizowanie
Podstawa prawna do wydawania wiążących poleceń spółkom zależnym (art. 21² KSH)	Uchwała 3/4 głosów w każdej spółce zależnej i wzmianka w KRS każdej spółki grupy (art. 21¹ § 2 i § 3 KSH)
Wyłączenie odpowiedzialności członków zarządu spółki zależnej za szkodę z wykonania polecenia	Odpowiedzialność spółki dominującej wobec wierzycieli spółki zależnej przy bezskutecznej egzekucji, z domniemaniem szkody w wysokości niezaspokojonej wierzytelności (art. 21¹⁴ KSH)
Możliwość powoływania się na interes grupy spółek jako uzasadnienie decyzji organów	Odpowiedzialność wobec wspólników mniejszościowych za obniżenie wartości udziału (art. 21¹³ KSH)
Stały nadzór rady nadzorczej spółki dominującej nad realizacją interesu grupy i prawo żądania dokumentów od spółek zależnych (art. 21⁷ KSH)	Prawo mniejszości reprezentującej 10% kapitału do żądania wyznaczenia przez sąd firmy audytorskiej badającej rachunkowość i działalność całej grupy (art. 21⁹ KSH)
Przymusowy wykup udziałów mniejszości przy progu 90% kapitału, a przy odpowiednim zapisie w umowie spółki już od 75% (art. 21¹¹ KSH)	Żądanie odkupu udziałów zgłaszane przez mniejszość reprezentującą do 10% kapitału, raz w roku obrotowym (art. 21¹⁰ KSH)
Uporządkowana podstawa decyzji przy sporze z mniejszością albo kontroli organu	Coroczne sprawozdanie zarządu spółki zależnej o powiązaniach umownych ze spółką dominującą, wskazujące wydane wiążące polecenia (art. 21⁸ KSH)

Dlaczego Staniek&Partners

Zaczynamy od pytania, czy rejestrować grupę, a nie od rejestracji. Sformalizowanie grupy spółek jest nieodwracalne w skutkach reputacyjnych wobec mniejszości i otwiera uprawnienia, których nie da się cofnąć uchwałą. Rekomendacja poprzedza dokumenty.

Prowadzimy obie ścieżki — sformalizowaną grupę spółek i zarządzanie umowne. Rekomendacja nie jest ograniczona zakresem naszej praktyki ani tym, który wariant jest dla kancelarii wygodniejszy.

Struktura, transakcje i spory w jednym zespole. Przekształcenia i podziały spółek, transakcje M&A oraz spory korporacyjne prowadzimy w tej samej kancelarii, więc projektując grupę wiemy, jak wyglądają jej późniejsze przebudowy i jak wyglądają spory, które z niej wynikają.

Poznaj naszego eksperta

Patrycja Matuszewska
Radca prawny | Manager

Radca prawny od 2013 roku. Absolwentka Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz University of Birmingham (LL.M in Commercial Law). Doświadczenie zdobywała w jednej z firm doradczych Wielkiej Czwórki oraz w renomowanych kancelariach prawnych i podatkowych.

Specjalizuje się w prawie spółek handlowych, prawie korporacyjnym i compliance. Opracowywała procedury z zakresu AML i ładu korporacyjnego. Przeprowadziła kilkadziesiąt procesów w grupach kapitałowych z branż automotive, produkcyjnej, budowlanej i deweloperskiej, także z udziałem jurysdykcji zagranicznych.

patrycja.matuszewska@staniekandpartners.com · +48 516 553 887

Zrób kolejny krok z naszym zespołem

Przedstaw nam sytuację i cel biznesowy. Wrócimy z propozycją dalszych działań i zakresem wsparcia prawnego.

Zadaj pytanie

Te firmy nam zaufały

Logotyp firmy Steripack Medical Poland Sp. z o.o.

Logotyp firmy SSC Górskie-Resorty.pl Sp. z o.o. Sp.k.

Logotyp firmy Sądecki Bartnik Sp. z.o.o.

Logotyp firmy Aalberts hydronic flow control sp. z o.o.

Kontakt

Porządkujesz strukturę grupy kapitałowej?

Opisz strukturę — ile spółek, kto ma udziały, czy w spółkach zależnych są wspólnicy mniejszościowi i jakie decyzje chcecie podejmować na poziomie grupy. Wskażemy, czy sformalizowanie grupy jest w Waszym przypadku opłacalne

Kancelaria Staniek&Partners Spółka Komandytowo-Akcyjna

kancelaria@staniekandpartners.com
+48 534 535 508
NIP: 8992913267
REGON: 520686986

Czym różni się grupa spółek od grupy kapitałowej i od holdingu?

Holding i grupa kapitałowa to określenia opisowe każdej struktury, w której jedna spółka kontroluje inne przez udziały, i nie wymagają żadnej rejestracji. Grupa spółek to pojęcie z Kodeksu spółek handlowych, obowiązujące od 13 października 2022 r., które powstaje dopiero wtedy, gdy zgromadzenie wspólników spółki zależnej podejmie większością trzech czwartych głosów uchwałę o uczestnictwie w grupie spółek ze wskazaniem spółki dominującej, a uczestnictwo zostanie ujawnione wzmianką w KRS (art. 21¹ KSH). Podatkowa grupa kapitałowa jest jeszcze inną instytucją, uregulowaną w ustawie o CIT, bez związku z grupą spółek w rozumieniu KSH.

Czy każda grupa kapitałowa powinna sformalizować grupę spółek?

Nie. Sformalizowanie opłaca się, gdy spółka dominująca potrzebuje wydawać spółkom zależnym polecenia sprzeczne z ich jednostkowym interesem i chce chronić zarządy tych spółek przed odpowiedzialnością za ich wykonanie. W strukturach jednoosobowych ta korzyść jest niewielka, bo spółka dominująca steruje spółką zależną przez powołanie zarządu i uchwały zgromadzenia. Tam, gdzie w spółce zależnej są wspólnicy mniejszościowi, ujawnienie grupy otwiera im żądanie odkupu udziałów (art. 21¹⁰), wniosek o sądowe wyznaczenie firmy audytorskiej badającej całą grupę (art. 21⁹) i roszczenie o obniżenie wartości udziału (art. 21¹³).

Co musi zawierać wiążące polecenie i kiedy spółka zależna może odmówić jego wykonania?

Wiążące polecenie wymaga formy pisemnej albo elektronicznej pod rygorem nieważności i musi wskazywać oczekiwane zachowanie spółki zależnej, interes grupy uzasadniający wykonanie, spodziewane korzyści lub szkody spółki zależnej oraz przewidywany sposób i termin naprawienia szkody (art. 21² § 3 KSH). Spółka zależna musi odmówić wykonania, jeżeli doprowadziłoby ono do jej niewypłacalności albo zagrożenia niewypłacalnością. Spółka zależna inna niż jednoosobowa może ponadto odmówić, gdy istnieje uzasadniona obawa wyrządzenia jej szkody, która nie zostanie naprawiona w okresie dwóch lat.

Kiedy spółka dominująca odpowiada za długi spółki zależnej?

Gdy egzekucja przeciwko spółce zależnej uczestniczącej w grupie okazała się bezskuteczna, szkoda powstała w następstwie wykonania wiążącego polecenia, a spółka dominująca ponosi winę (art. 21¹⁴ KSH). Domniemywa się, że szkoda obejmuje wysokość niezaspokojonej wierzytelności, więc wierzyciel nie musi dowodzić jej wysokości, a ciężar obalenia domniemania spoczywa na spółce dominującej. Odpowiedzialność ta powstaje wyłącznie w sformalizowanej grupie spółek, nie w holdingach bez uchwały o uczestnictwie.

Czy spółka dominująca może wykupić udziały wspólników mniejszościowych?

Tak, jeżeli reprezentuje bezpośrednio co najmniej 90% kapitału zakładowego spółki zależnej uczestniczącej w grupie. Zgromadzenie wspólników podejmuje wtedy uchwałę o przymusowym wykupie udziałów mniejszości reprezentujących nie więcej niż 10% kapitału, a do procedury stosuje się odpowiednio art. 417 i 418 KSH (art. 21¹¹ KSH). Umowa albo statut spółki zależnej może obniżyć ten próg do poziomu nie niższego niż 75% kapitału.

Grupy spółek i prawo holdingowe

Jak możemy pomóc

Audyt struktury i rekomendacja modelu zarządzania

Sformalizowanie grupy spółek

Obsługa wiążących poleceń

Zarządzanie grupą bez jej formalizowania

Relacje ze wspólnikami mniejszościowymi

Polityki compliance i kodeks etyki

Jak zarządzać grupą kapitałową bez sformalizowania grupy spółek

Dlaczego Staniek&Partners

Poznaj naszego eksperta

Zrób kolejny krok z naszym zespołem

Dlaczego my?

Top 10 pod względem przychodów

Top 3 Kancelaria na Dolnym Śląsku

Champion Biznesu

Ambasador Polskiej Gospodarki