Proces realizacji
Sprawdzamy, kto wykonuje funkcje, jakie aktywa wykorzystuje i jakie ryzyka kontroluje każda ze stron. Dopiero na tej podstawie można zdecydować, jakie podmioty lub transakcje są porównywalne. Konkurent biznesowy nie jest automatycznie podmiotem porównywalnym — kryteria porównywalności wynikają z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie cen transferowych i obejmują cechy dóbr i usług, przebieg transakcji wraz z FAR, warunki umowne, warunki ekonomiczne oraz strategię gospodarczą.
Metodę dobieramy zgodnie z art. 11d ustawy o CIT — do ekonomiki konkretnej transakcji, nie do przyzwyczajenia. Przy metodach jednostronnych ustalamy, której stronie można najwiarygodniej przypisać wskaźnik rynkowy, i dobieramy sam wskaźnik do jej profilu funkcjonalnego.
Określamy rynek, branżę, zakres działalności, niezależność podmiotów, okres analizy, wielkość podmiotów, słowa kluczowe i kryteria eliminacyjne. Każde kryterium musi mieć ekonomiczne uzasadnienie — inaczej selekcja nie obroni się przy weryfikacji.
Podmiot spełniający wszystkie filtry bazy nadal może być nieporównywalny. Po automatycznej selekcji weryfikujemy profile działalności, model biznesowy i dostępne sprawozdania. Jeżeli różnicę między transakcją kontrolowaną a danymi porównawczymi da się wiarygodnie skorygować, stosujemy korektę porównywalności (§ 4 pkt 8 i § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie cen transferowych).
Wynikiem może być pojedyncza wartość, pełny zakres albo przedział statystyczny — zależnie od zastosowanej metody i jakości próby.
Analiza nie kończy się na tabeli Q1 – mediana – Q3. § 2 pkt 3 lit. e rozporządzenia o dokumentacji wymaga odniesienia ceny transferowej zastosowanej przez podatnika do wyniku analizy oraz uzasadnienia odchyleń. To jeden z najczęściej pomijanych elementów: benchmark może być technicznie poprawny, ale bezużyteczny, jeżeli podatnik nie potrafi policzyć porównywalnego wyniku własnej transakcji.
Kiedy analiza cen transferowych jest potrzebna?
Analiza jako element Local File
Art. 11q ust. 1 ustawy o CIT wskazuje cztery elementy lokalnej dokumentacji: opis podmiotu powiązanego, opis transakcji wraz z analizą funkcji, aktywów i ryzyk, analizę cen transferowych oraz informacje finansowe. Szczegółowy zakres określa rozporządzenie MF w sprawie dokumentacji cen transferowych w zakresie CIT (Dz.U. z 2023 r. poz. 1783).
Nie oznacza to, że każdy Local File musi zawierać benchmark. Jeżeli porównanie z podmiotami niezależnymi nie jest właściwe albo nie da się go przeprowadzić przy zachowaniu należytej staranności, art. 11q ust. 1 pkt 3 lit. b przewiduje analizę zgodności. Utożsamianie ustawowego obowiązku „analizy cen transferowych” wyłącznie z benchmarkingiem jest nieprawidłowe.
Kiedy Local File może nie zawierać analizy?
Art. 11q ust. 3a ustawy o CIT pozwala sporządzić Local File bez analizy porównawczej i bez analizy zgodności w dwóch kategoriach przypadków:
transakcje kontrolowane zawierane przez podmioty powiązane będące mikroprzedsiębiorcą lub małym przedsiębiorcą (status ocenia się zgodnie z art. 11q ust. 3b),
transakcje inne niż kontrolowane, o których mowa w art. 11o ust. 1.
Technicznie odzwierciedla to również § 2a rozporządzenia w sprawie dokumentacji.
Odrębnie należy ocenić transakcje korzystające ze zwolnienia z samego obowiązku sporządzenia Local File. Brak obowiązku dokumentacyjnego nie jest ustawowym stwierdzeniem, że cena jest rynkowa.
Kiedy analizę opłaca się przygotować mimo braku obowiązku?
Benchmark może mieć znaczenie jeszcze przed powstaniem obowiązku dokumentacyjnego — służy do:
- ustalenia oprocentowania nowej pożyczki,
- zaprojektowania narzutu dla usług,
- określenia docelowej marży dystrybutora,
- ustalenia opłaty licencyjnej,
- przygotowania polityki cen transferowych,
- przeglądu rozliczeń przed końcem roku,
- przygotowania argumentacji przed kontrolą.
Zasada ceny rynkowej z art. 11c ust. 1 obowiązuje niezależnie od tego, czy dla danej transakcji powstał obowiązek Local File. Analiza wykonana przed zawarciem umowy pozwala ustalić model rozliczeń przed pierwszą fakturą.
Metody weryfikacji cen transferowych
Art. 11d ust. 1 ustawy o CIT wymienia pięć metod, a ust. 2 pozwala zastosować inną metodę, w tym technikę wyceny, gdy metod podstawowych nie można właściwie zastosować. Zgodnie z art. 11d ust. 3 przy wyborze metody najbardziej odpowiedniej trzeba uwzględnić warunki transakcji, dostępność informacji oraz specyficzne kryteria zastosowania metody.
Metody transakcyjne:
- Porównywalnej ceny niekontrolowanej (PCN/CUP) — art. 11d ust. 1 pkt 1, § 10 rozporządzenia. Porównanie ceny w transakcji kontrolowanej z ceną w porównywalnych transakcjach niezależnych, wewnętrznie albo zewnętrznie.
- Ceny odprzedaży — art. 11d ust. 1 pkt 2, § 11. Cena sprzedaży podmiotowi niepowiązanemu pomniejszona o marżę odpowiednią do FAR podmiotu odprzedającego.
- Koszt plus — art. 11d ust. 1 pkt 3, § 12. Baza kosztowa powiększona o rynkowy narzut. Kluczowe jest nie tylko ustalenie narzutu, ale i prawidłowe określenie bazy kosztowej.
Metody zysku transakcyjnego:
- Marży transakcyjnej netto (TNMM) — art. 11d ust. 1 pkt 4, § 14. Bada wskaźnik relacji marży zysku netto do odpowiedniej bazy: przychodów, kosztów lub aktywów.
- Podziału zysku — art. 11d ust. 1 pkt 5, § 13. Podział łącznego wyniku transakcji między strony w proporcji, jaką przyjęłyby podmioty niepowiązane.
Inna metoda i techniki wyceny — art. 11d ust. 2, § 15. Wybór wyceny nie oznacza rezygnacji z zasady ceny rynkowej: nadal trzeba wykazać, że metodologia odpowiada warunkom, jakie zaakceptowałyby niezależne strony.
Metoda nie powinna być wybierana dlatego, że „zawsze stosowaliśmy TNMM”.
Przedział rynkowy, IQR i mediana — jak czytać wynik?
Przedział międzykwartylowy (IQR) obejmuje wartości między pierwszym kwartylem Q1 a trzecim kwartylem Q3; mediana odpowiada drugiemu kwartylowi. IQR ogranicza wpływ obserwacji skrajnych. Forum Cen Transferowych wskazuje go jako najczęściej stosowaną metodę statystyczną przy odpowiednio licznej próbie — rekomendacje FCT nie są jednak przepisem ustanawiającym obowiązek stosowania IQR w każdej analizie. Przy niewielkiej próbie albo bardzo wysokiej porównywalności właściwy może być inny sposób prezentacji wyniku.
Przykład: rynkowy przedział marży netto dla dystrybucji wyniósł Q1 = 1,8%, mediana = 3,1%, Q3 = 4,5%. Spółka osiągnęła 0,9% — wynik poniżej przedziału.
Wynik w wiarygodnie wyznaczonym przedziale jest istotnym argumentem za rynkowością rozliczenia. Trzeba jednak sprawdzić, czy próba była rzeczywiście porównywalna, czy wskaźnik podatnika policzono tak samo jak wskaźniki comparables, czy transakcja nie uległa zmianie i czy dane podatnika są właściwie segmentowane. Przedział nie naprawia błędnej metodologii.
Co zrobić, jeżeli wynik jest poza przedziałem?
Wynik poza zakresem benchmarku powinien uruchomić analizę przyczyn, a nie automatyczną fakturę korygującą. Kolejno sprawdzamy:
- czy benchmark nadal odpowiada transakcji i aktualnemu profilowi FAR,
- czy wynik podatnika policzono na tej samej podstawie co dane porównawcze,
- czy odchylenie wynika z ryzyk faktycznie kontrolowanych i ponoszonych przez badaną spółkę,
- czy wystąpiły zdarzenia jednorazowe wymagające korekty porównywalności,
- czy konieczna jest zmiana warunków rozliczenia,
- czy ewentualne dostosowanie stanowi korektę cen transferowych w rozumieniu art. 11e ustawy o CIT i czy spełnione są jej warunki.
Art. 11e wymaga w szczególności, aby pierwotnie ustalono warunki rynkowe oraz aby następnie wystąpiła zmiana istotnych okoliczności albo poznano rzeczywiste koszty lub przychody, których wcześniejsze ustalenie nie było możliwe.
Czy wynik trzeba skorygować do mediany?
Nie istnieje ogólna zasada, zgodnie z którą każdy wynik poza IQR musi zostać skorygowany do mediany. Mediana jest miarą statystyczną. Wybór punktu powinien wynikać z jakości danych, ekonomiki transakcji i podstawy prawnej konkretnego działania. Art. 11e reguluje warunki podatkowej korekty cen transferowych i nie ustanawia mechanicznego obowiązku korekty do mediany.
Jak często aktualizować analizę?
Art. 11r ustawy o CIT: analiza porównawcza i analiza zgodności podlegają aktualizacji nie rzadziej niż co trzy lata. Jeżeli zmiana otoczenia ekonomicznego w stopniu znacznie wpływającym na analizę uzasadnia wcześniejszą aktualizację, należy jej dokonać już w roku zaistnienia tej zmiany.
Trzy lata to maksymalny standardowy okres między aktualizacjami, a nie gwarancja, że benchmark sprzed trzech lat pozostaje aktualny. Wcześniejszej aktualizacji może wymagać m.in. zmiana modelu biznesowego, restrukturyzacja, przejęcie nowych funkcji, zmiana rynku geograficznego, istotna zmiana kosztów finansowania, kryzys branżowy, zmiana ryzyk albo zmiana samej transakcji.
Test przed użyciem benchmarku za kolejny rok: czy transakcja jest taka sama? Czy FAR jest aktualny? Czy metoda nadal jest właściwa? Czy zmieniło się otoczenie? Czy dostępne dane nadal pozwalają na wiarygodne odniesienie wyniku?
Analiza a kontrola podatkowa
Dla organu istotny jest nie tylko końcowy przedział. Analiza powinna pozwalać odtworzyć, dlaczego wybrano daną metodę i badaną stronę, dlaczego zastosowano konkretny wskaźnik, skąd pochodzą dane, dlaczego określone podmioty odrzucono, jak dokonano obliczeń i jak wynik podatnika odnosi się do benchmarku.
§ 2 pkt 3 lit. c rozporządzenia o dokumentacji wymaga przedstawienia danych porównawczych w postaci elektronicznej umożliwiającej ich edycję, grupowanie, sortowanie i weryfikację obliczeń. Art. 11s ust. 1 ustawy o CIT przewiduje przedłożenie dokumentacji na żądanie organu w terminie 14 dni.
Brak analizy nie oznacza jednej automatycznej kary. Skutek zależy od tego, jaki obowiązek naruszono i czy warunki transakcji były rynkowe. Możliwe konsekwencje: zakwestionowanie kompletności Local File, zakwestionowanie rynkowości rozliczeń, określenie dochodu przez organ na podstawie art. 11c ust. 2, dodatkowe zobowiązanie podatkowe (art. 58a–58c OP) oraz odpowiedzialność karnoskarbowa związana z dokumentacją lub TPR.
Analiza jest przede wszystkim dowodem metodologicznym. Powinna wyjaśniać, dlaczego zastosowany poziom wynagrodzenia odpowiada ekonomice transakcji.
Co powinna zawierać analiza porównawcza?
Zgodnie z § 2 pkt 3 lit. a–e rozporządzenia w sprawie dokumentacji cen transferowych analiza powinna obejmować:
- wybraną metodę i uzasadnienie jej wyboru,
- badaną stronę lub transakcję,
- proces wyszukiwania danych,
- źródła danych,
- kryteria selekcji,
- przyjęte i odrzucone dane porównawcze,
- uzasadnienie okresu analizy,
- wskaźnik finansowy i jego uzasadnienie,
- korekty porównywalności, jeżeli je zastosowano,
- punkt lub przedział oraz zastosowane miary statystyczne,
- odniesienie ceny transferowej podatnika do wyniku analizy,
- uzasadnienie ewentualnych odchyleń.
To znacznie więcej niż wydruk listy podmiotów z bazy.
Dla jakich transakcji przygotowujemy analizy?
Sprzedaż i zakup towarów · produkcja kontraktowa · dystrybucja · usługi wewnątrzgrupowe · pożyczki · gwarancje · cash pooling · licencje · wartości niematerialne · restrukturyzacje · inne rozliczenia między podmiotami powiązanymi.
Zakres każdorazowo dopasowujemy do transakcji i wybranej metody.
250+
30+
14
10
Zespół cen transferowych
Kiedy Local File może nie zawierać analizy?
Local File powstaje, ale bez analizy
Art. 11q ust. 3a ustawy o CIT pozwala sporządzić lokalną dokumentację bez analizy porównawczej i bez analizy zgodności w dwóch przypadkach:
- transakcje kontrolowane zawierane przez podmioty powiązane będące mikroprzedsiębiorcą lub małym przedsiębiorcą — status ocenia się zgodnie z art. 11q ust. 3b, według ostatniego roku podatkowego,
- transakcje inne niż kontrolowane, o których mowa w art. 11o ust. 1 (tzw. transakcje rajowe z podmiotem niepowiązanym).
Technicznie odzwierciedla to również § 2a rozporządzenia w sprawie dokumentacji cen transferowych. Dokumentację nadal trzeba sporządzić — odpada z niej wyłącznie analiza.
Nie ma obowiązku sporządzenia Local File
To odrębna podstawa i inny skutek. Obejmuje m.in. zwolnienie dla transakcji krajowych spełniających warunki ustawowe oraz transakcje objęte uprzednim porozumieniem cenowym (APA) — w zakresie i okresie, których dotyczy porozumienie, na podstawie art. 11n pkt 2 ustawy o CIT.
Skoro nie powstaje dokumentacja, nie powstaje też analiza jako jej element.
Safe harbour – uproszczenie, nie zwolnienie z zasady
Uproszczenia dla usług o niskiej wartości dodanej oraz dla wybranych transakcji finansowych działają inaczej niż dwie poprzednie kategorie: pozwalają odstąpić od badania rynkowości pod warunkiem spełnienia ustawowych wymogów danego uproszczenia. Jeżeli warunki przestaną być spełnione, transakcja wraca na zasady ogólne.
Kiedy mimo zwolnień warto sporządzić analizę porównawczą?
Zasada ceny rynkowej obowiązuje niezależnie od tego, czy dla danej transakcji powstał obowiązek sporządzenia Local File. Art. 11c ust. 1 ustawy o CIT nakazuje podmiotom powiązanym ustalać ceny transferowe na warunkach, które ustaliłyby między sobą podmioty niepowiązane — brak obowiązku dokumentacyjnego nie jest ustawowym stwierdzeniem, że cena jest rynkowa.
Benchmark ma więc znaczenie także tam, gdzie nie musi trafić do dokumentacji. W praktyce służy do:
- ustalenia oprocentowania nowej pożyczki wewnątrzgrupowej,
- zaprojektowania narzutu dla usług,
- określenia docelowej marży dystrybutora,
- ustalenia opłaty licencyjnej,
- przygotowania polityki cen transferowych,
- przeglądu rozliczeń przed końcem roku,
- przygotowania argumentacji jeszcze przed kontrolą.
Analiza wykonana przed zawarciem umowy pozwala ustalić model rozliczeń przed pierwszą fakturą. Analiza wykonana po fakcie może już tylko opisywać to, co się wydarzyło.
Te firmy nam zaufały
Porozmawiajmy o Twojej analizie
Jeżeli potrzebujesz nowego benchmarku, aktualizacji analizy, weryfikacji analizy przygotowanej przez grupę, sprawdzenia wyniku poza zakresem, analizy zgodności, benchmarku przed zawarciem nowej transakcji albo uzgodnienia benchmarku z Local File i TPR — prześlij podstawowe informacje o transakcji.
- kancelaria@staniekandpartners.com
- +48 534 535 508
- NIP: 8992913267
- REGON: 520686986
FAQ
Najważniejsze odpowiedzi dotyczące tej usługi.
Czy analiza cen transferowych jest obowiązkowa?
Co do zasady tak — analiza cen transferowych jest elementem lokalnej dokumentacji na podstawie art. 11q ust. 1 pkt 3 ustawy o CIT. Nie oznacza to jednak obowiązku benchmarku w każdej dokumentacji. Ustawa przewiduje dwie formy analizy: porównawczą (lit. a) oraz zgodności (lit. b). Dodatkowo art. 11q ust. 3a wskazuje przypadki, w których Local File może nie zawierać żadnej z nich. Obowiązek dotyczy więc „analizy cen transferowych”, a nie konkretnie benchmarku.
Czy benchmark jest obowiązkowy w każdej dokumentacji cen transferowych?
Nie. Art. 11q ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o CIT przewiduje analizę zgodności, gdy analiza porównawcza nie jest właściwa w świetle zastosowanej metody albo nie może zostać sporządzona przy zachowaniu należytej staranności. Ponadto art. 11q ust. 3a pozwala w określonych przypadkach sporządzić Local File bez analizy porównawczej i bez analizy zgodności. Analiza zgodności nie jest przy tym „benchmarkiem gorszej jakości” — jej zakres precyzuje § 2 pkt 3 lit. d rozporządzenia o dokumentacji cen transferowych.
Czy mała firma musi przygotowywać benchmark?
Nie zawsze. Art. 11q ust. 3a pkt 1 w związku z ust. 3b ustawy o CIT przewiduje uproszczenie dla podmiotów powiązanych mających w ostatnim roku podatkowym status mikroprzedsiębiorcy lub małego przedsiębiorcy. Uproszczenie dotyczy jednak wyłącznie zawartości Local File, a nie samej zasady ceny rynkowej z art. 11c ust. 1. Warunki transakcji nadal powinny odpowiadać tym, jakie ustaliłyby podmioty niepowiązane.
Czy podatnicy PIT także mogą mieć obowiązek analizy?
Tak. Analogiczny system cen transferowych funkcjonuje w ustawie o PIT. Zakres konkretnego obowiązku należy ustalać według właściwych przepisów PIT i rozporządzeń wykonawczych. Ministerstwo Finansów publikuje materiały dotyczące cen transferowych zarówno dla podatników CIT, jak i PIT.
Jaki jest termin sporządzenia benchmarku?
Jeżeli analiza stanowi element Local File, powinna być gotowa najpóźniej w terminie sporządzenia lokalnej dokumentacji. Art. 11k ust. 1 ustawy o CIT przewiduje sporządzenie Local File do końca dziesiątego miesiąca po zakończeniu roku podatkowego. Z biznesowego punktu widzenia benchmark często powinien powstać wcześniej — jeżeli ma służyć ustaleniu ceny przed rozpoczęciem transakcji lub w trakcie jej realizacji, przygotowanie go po fakcie ogranicza możliwość zaprojektowania rozliczeń.
Czy można korzystać z analizy sprzed dwóch lat?
Tak, jeżeli analiza nadal odpowiada aktualnym warunkom i nie wystąpiła zmiana wymagająca wcześniejszej aktualizacji. Sam wiek analizy nie przesądza o jej aktualności — art. 11r ustawy o CIT przewiduje aktualizację nie rzadziej niż co trzy lata, ale również obowiązek wcześniejszej aktualizacji, gdy zmiana otoczenia ekonomicznego znacznie wpływa na sporządzoną analizę. Przed ponownym wykorzystaniem trzeba sprawdzić transakcję, profil FAR, zastosowaną metodę i otoczenie ekonomiczne.
Ile trwa przygotowanie analizy?
Nie istnieje ustawowy termin wykonania analizy. Czas zależy od rodzaju transakcji, jakości danych, dostępności porównań wewnętrznych, liczby potencjalnych podmiotów porównywalnych oraz zakresu koniecznej analizy jakościowej. Analizę warto rozpocząć z wyprzedzeniem wobec terminu na dokumentację, a nie tuż przed nim.
Ile kosztuje benchmark cen transferowych?
Cena zależy od rodzaju transakcji, wybranej metody, wymaganych danych, dostępności podmiotów porównywalnych oraz zakresu analizy. Inaczej wycenia się analizę dla rutynowej transakcji usługowej, dla której istnieją porównania wewnętrzne, a inaczej analizę transakcji finansowej lub dotyczącej wartości niematerialnych, wymagającej specjalistycznych baz danych. Po przesłaniu podstawowych informacji o transakcji wskazujemy konkretny zakres prac i wycenę.
Czy benchmark można zrobić bez płatnej bazy danych?
Przepisy nie nakładają obowiązku korzystania z komercyjnej bazy. § 2 pkt 3 lit. c rozporządzenia o dokumentacji cen transferowych dopuszcza zarówno dane wewnętrzne, jak i zewnętrzne, a § 4 pkt 4 rozporządzenia w sprawie cen transferowych przewiduje weryfikację dostępności wewnętrznych danych porównawczych, zanim sięgnie się do źródeł zewnętrznych. Jeżeli podatnik dysponuje wysokiej jakości porównaniem wewnętrznym, takie dane mogą być wystarczające.
Jeżeli jednak analiza ma opierać się na danych zewnętrznych, profesjonalna baza ma istotne znaczenie praktyczne. Organy podatkowe dysponują zaawansowanymi narzędziami analitycznymi i szerokimi zasobami danych. Wykorzystanie profesjonalnej bazy zwiększa możliwość odtworzenia metodologii, udokumentowania procesu selekcji i obrony wyniku w razie kontroli.
Dlaczego w benchmarku nie ma moich największych konkurentów?
Konkurencja biznesowa i porównywalność dla celów cen transferowych to dwa różne pojęcia. Konkurent może sprzedawać podobne produkty, ale posiadać własną markę, prowadzić działalność produkcyjną, angażować inne aktywa albo ponosić istotnie odmienne ryzyka. Kryteria porównywalności wynikają z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie cen transferowych i dotyczą profilu funkcjonalnego, a nie pozycji rynkowej. Dla rutynowego dystrybutora lub usługodawcy najlepszym punktem odniesienia bywają podmioty o zbliżonym profilu funkcjonalnym, a nie najbliżsi konkurenci.
Czy benchmark służy wyłącznie do Local File?
Nie. Analiza może służyć również zaprojektowaniu przyszłego modelu cen, przygotowaniu polityki cen transferowych, ustaleniu oprocentowania pożyczki wewnątrzgrupowej, określeniu narzutu dla usług, monitorowaniu wyników w trakcie roku albo przygotowaniu podatnika do kontroli. Zasada ceny rynkowej z art. 11c ust. 1 ustawy o CIT obowiązuje niezależnie od tego, czy dla danej transakcji powstał obowiązek dokumentacyjny.
Kto powinien przygotować analizę porównawczą?
Analizę może przygotować podatnik samodzielnie albo zewnętrzny doradca. Osoba ją przygotowująca powinna jednak umieć połączyć analizę funkcjonalną, rachunkowość, metodologię cen transferowych, selekcję danych oraz wymagania formalne dokumentacji wynikające z § 2 pkt 3 rozporządzenia. Analiza przygotowana wyłącznie jako wydruk z bazy, bez uzasadnienia kryteriów selekcji i bez odniesienia wyniku podatnika do benchmarku, nie realizuje celu wskazanego w przepisach.