Zwolnienie przedmiotowe z VAT – czy zawsze się opłaca?

W jednym z ostatnich artykułów opisywaliśmy zasady działania tzw. zwolnienia podmiotowego z VAT  Tematem dzisiejszego wpisu będzie natomiast mechanizm zwolnień przedmiotowych, które bardzo często pozwalają podatnikom na uniknięcie opodatkowania w odniesieniu do konkretnych transakcji. Wbrew pozorom zastosowanie zwolnienia przedmiotowego nie zawsze się jednak ekonomicznie opłaca. Na pytanie, dlaczego tak jest, odpowiemy w niniejszym artykule. Zapraszamy do lektury!

Istota zwolnienia przedmiotowego

Obszerny katalog ponad czterdziestu transakcji korzystających z tzw. przedmiotowego zwolnienia z VAT został ustanowiony w przepisie art. 43 ustawy o VAT. Przepis ten wymienia listę towarów i usług, które ze względu na ich szczególny charakter mogą być zwolnione z podatku. Przykładowo można tu wyróżnić m.in.:

1. Dostawę terenów niezabudowanych innych niż tereny budowlane (art. 43 ust. 1 pkt 9).
2. Dostawę budynków, budowli lub ich części, z wyjątkiem gdy: a) dostawa odbywa się w ramach pierwszego zasiedlenia lub przed nim; b) pomiędzy pierwszym zasiedleniem a dostawą upłynął okres krótszy niż 2 lata (art. 43 ust. 1 pkt 10).
3. Usługi w zakresie opieki medycznej, służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia, oraz dostawę towarów i świadczenie usług ściśle z tymi usługami związane, wykonywane w ramach działalności leczniczej przez podmioty lecznicze (art. 43 ust. 1 pkt 18).

W wyniku zastosowania zwolnienia przedmiotowego, dana czynność nie podlega opodatkowaniu VAT, co może sprawiać, że cena danego towaru lub usługi staje się z perspektywy nabywcy znacznie niższa. Nie oznacza to jednak, że dana czynność w takim przypadku nie jest w ogóle objęta zakresem ustawy o VAT.

Zwolnienie przedmiotowe a odliczenie VAT

Zwolnienie przedmiotowe z VAT niesie za sobą pewne negatywne konsekwencje, które zmniejszają ekonomiczną atrakcyjność tej preferencji. Mianowicie, stosowanie zwolnienia skutkuje brakiem możliwości odliczania podatku naliczonego przy zakupie towarów i usług, które są wykorzystywane wyłącznie do wykonywania czynności zwolnionych. Odliczenie podatku przysługuje bowiem wyłącznie w odniesieniu do towarów i usług wykorzystywanych do wykonywania czynności opodatkowanych.

Ponadto, szczególną ostrożność należy zachować przy transakcjach których przedmiotem są nieruchomości – np. przy dostawie budynków, budowli lub ich części, o której mowa w art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT:

Jeżeli bowiem nabywcą takiego budynku/budowli jest podatnik VAT, który kupuje ją w celu wykonywania czynności opodatkowanych, to w normalnych warunkach (jeżeli nie stosujemy zwolnienia) taki nabywca może odliczyć VAT, którego ciężar poniósł w celu zakupu tego towaru.

Jeśli jednak w takim przypadku zastosowanie ma zwolnienie z VAT, to co prawda nabywca nie poniesie już ekonomicznego ciężaru podatku VAT, ale będzie narażony na konieczność zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC).

Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 4 ustawy o PCC, czynności cywilnoprawne nie podlegają podatkowi PCC, jeśli: 1) są opodatkowane VAT; 2) przynajmniej jedna ze stron jest zwolniona z VAT z tytułu tej czynności, z wyjątkiem umów sprzedaży nieruchomości.”

W opisanym przypadku, zastosowanie zwolnienia z VAT może więc skutkować tym, że po stronie nabywcy nieruchomości powstanie przykry obowiązek zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych w stawce 2%.

Jak zrezygnować ze zwolnienia przedmiotowego z VAT?

Wyjaśniliśmy już, że stosowanie zwolnienia nie zawsze się opłaca. Przepisy ustawy o VAT przewidują jednak możliwość rezygnacji z tego zwolnienia w odniesieniu do niektórych z transakcji.

Przykładowo, w odniesieniu do dostawy nieruchomości, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 10) ustawy o VAT, rezygnacja ze zwolnienia jest możliwa pod następującymi warunkami:

1. Zarówno nabywca jak i zbywca są zarejestrowani jako czynni podatnicy VAT
2. Nabywca i zbywca złożą zgodne oświadczenie, że wybierają opodatkowanie dostawy budynku, budowli lub ich części. To oświadczenie muszą złożyć naczelnikowi skarbowemu jeszcze przed dniem dostawy lub bezpośrednio w akcie notarialnym, do zawarcia, którego dochodzi w związku z dostawą budowli.

Aby więc dokonać rezygnacji ze zwolnienia, należy najlepiej ustalić to z kontrahentem – o ile oczywiście jest on podatnikiem VAT. Rozważenie potencjalnych „za” i „przeciw” takiemu rozwiązaniu może przyczynić się do znacznych oszczędności podatkowych.

Należy w tym miejscu wspomnieć jeszcze, że możliwa jest rezygnacja ze zwolnienia przedmiotowego także w odniesieniu do niektórych innych transakcji niż dostawa budynków, budowli i ich części, jednak przepisy ustawy o VAT przewidują w stosunku do tych rezygnacji nieco inne procedury. Równocześnie, niektóre transakcje są objęte zwolnieniem z VAT i nie można z nich zrezygnować. Z tego względu, w praktyce zalecamy każdorazowo konsultować te kwestie z doradcą podatkowym.

Podsumowanie

Opisane zwolnienie to instrument, który może zapewnić znacznej części podatników pewne odciążenie, jednak nie jest przy tym pozbawiony potencjalnych minusów. Dobrze to obrazuje jak zawiłe i niejednoznaczne mogą być transakcje objęte zastosowaniem przepisów o VAT. Jeżeli więc chcieliby Państwo takie transakcje prowadzić, to zapraszamy do uprzedniej konsultacji z naszymi doradcami podatkowymi. Patrzymy na przepisy szeroko, biorąc pod uwagę rozmaite skutki podatkowe, tak aby dla naszych Klientów dobierać rozwiązania szyte na miarę.

Zawiłości przepisów VAT, w tym zwolnienia przedmiotowe, mogą być wyzwaniem dla każdego przedsiębiorcy. Nasi eksperci z pomogą Ci zoptymalizować rozliczenia podatkowe, doradzą w kwestii rezygnacji ze zwolnień oraz zapewnią kompleksowe wsparcie w zakresie VAT. Dzięki indywidualnemu podejściu i szerokiej wiedzy, dobierzemy rozwiązania idealnie dopasowane do Twoich potrzeb.

Zobacz więcej: VAT

Zapraszamy do kontaktu, aby dowiedzieć się więcej.

Masz pytania? Porozmawiajmy