Na gruncie obowiązujących w Polsce przepisów o VAT istnieją mechanizmy, które wyłączają obowiązek podatkowy w odniesieniu do niektórych czynności lub w odniesieniu do podatników spełniających określone kryteria. Mechanizmy te zwane są odpowiednio: zwolnieniami przedmiotowymi oraz zwolnieniami podmiotowymi.
Z naszego doświadczenia wynika, że obie kategorie ww. zwolnień stanowią po stronie podatników przedmiot licznych wątpliwości. Aby więc lepiej przybliżyć tę tematykę, w niniejszym artykule opowiemy o zasadach stosowania tzw. zwolnienia podmiotowego, a już wkrótce, w kolejnym wpisie, opowiemy o zwolnieniu przedmiotowym.
Limit i istota zwolnienia podmiotowego
Zgodnie z art. 113 ust. 1 ustawy o VAT, zwalnia się od podatku sprzedaż dokonywaną przez podatnika posiadającego siedzibę działalności gospodarczej na terytorium kraju, u którego wartość sprzedaży, z wyłączeniem podatku, nie przekroczyła w poprzednim ani bieżącym roku podatkowym kwoty 200 000 zł.
Dopóki podatnik objęty jest ww. zwolnieniem, to dokonywane przez niego czynności nie są opodatkowane (poza czynnościami wyłączonymi ze zwolnienia). Podatnik nie musi w związku z tym rejestrować się do VAT, a także składać deklaracji VAT lub wystawiać faktur (bez żądania kupującego). Podatnik taki powinien natomiast prowadzić tzw. uproszczoną ewidencję sprzedaży – tak, aby kontrolować wysokość wartości dokonywanej sprzedaży.
W ostatnich miesiącach o zwolnieniu podmiotowym mówi się coraz częściej, a to za sprawą zmian, które szykuje ustawodawca. Otóż, już od 1 stycznia 2026 r. obowiązujący obecnie limit zwolnienia w kwocie 200 tys. zł rocznie, ulegnie podwyższeniu do 240 tys. zł.
Komu przysługuje zwolnienie podmiotowe?
Aby móc korzystać z ww. zwolnienia, koniecznym jest spełnienie przesłanek wskazanych w przepisie art. 113 ustawy o VAT, pośród których kluczowe znaczenie ma przestrzeganie limitu wartości sprzedaży, a także posiadanie siedziby działalności gospodarczej na terytorium kraju. Jednocześnie nie powinny zachodzić wyłączenia, które przeanalizujemy w dalszej części niniejszego artykułu. Podatnik spełniający ww. przesłanki nie musi składać żadnych
powiadomień lub oświadczeń. Zwolnienie przysługuje bowiem z mocy samego prawa, natomiast ewentualne zawiadomienie do organu należy złożyć jedynie w scenariuszu, w którym chcemy zrezygnować ze zwolnienia.
Sposób ustalania wartości sprzedaży
Należy podkreślić, że przepis art. 113 ustawy o VAT stanowi, że dla przestrzegania limitu zwolnienia, bierze się pod uwagę „wartość sprzedaży”. Co jednak oznacza to pojęcie?
Zgodnie z art. 2 pkt 22 ustawy, przez „sprzedaż” rozumieć należy odpłatną dostawę towarów, odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów oraz wewnątrzwspólnotową dostawę towarów.
Przepis art. 113 ust. 2 ustawy o VAT precyzuje natomiast, jakich transakcji nie należy wliczać, do wartości sprzedaży. Pośród nich warto wyróżnić m.in.:
- wewnątrzwspólnotową sprzedaż towarów na odległość, która nie podlega opodatkowaniu VAT na terytorium Polski;
- odpłatną dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług, zwolnione od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 (zwolnienie przedmiotowe) – z pewnymi wyjątkami (np. wliczeniu podlegają już transakcje związane z nieruchomościami, jak np. wynajem lokalu mieszkalnego – jeżeli nie mają one charakteru czynności pomocniczych).
Do ww. limitu nie wlicza się także sprzedaży dokonywanej na terytorium innego kraju, nieopodatkowanej w Polsce VAT, np. eksportu usług (interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 18.12.2015 r., IPPP3/4512-806/15-2/KP, LEX nr 293682).
Limit zwolnienia a rozpoczynanie działalności w trakcie roku
W przypadku podatników rozpoczynających wykonywanie czynności w trakcie roku, wartość sprzedaży opodatkowanej ustala się w proporcji do okresu prowadzonej działalności gospodarczej.
Przykład: Podatnik rozpoczął działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży towarów w maju 2017 r. Nie zarejestrował się jako podatnik VAT. W dniu 30.05.2017 r. dokonał pierwszej sprzedaży. Limit sprzedaży, po przekroczeniu którego podatnik będzie się musiał zarejestrować do VAT, wynosi 118 356,16 zł, według następujących obliczeń: (200 000 zł: 365 dni) × 216 dni
Utrata zwolnienia i jej skutki
Zgodnie z treścią art. 113 ust. 5 ustawy o VAT, jeżeli wartość sprzedaży u podatnika przekroczy limit 200 000 zł, to zwolnienie traci moc, począwszy od czynności, którą przekroczono tę kwotę. Opodatkowaniu podlega w takiej sytuacji cała kwota transakcji, której dokonanie spowodowało utratę prawa do zwolnienia.
Przykład:
Podatnik korzystający ze zwolnienia z VAT 1 listopada osiągał wartość sprzedaży w wysokości 195 tys. zł. Z dniem 2 listopada dokonał sprzedaży towaru o wartości 10 tys. zł. W takiej sytuacji sprzedażą opodatkowaną VAT będzie cała kwota 10 tys. zł, a nie jedynie 5 tys. zł
Zgodnie z art. 113 ust. 11, podatnik, który utracił prawo do zwolnienia sprzedaży od podatku lub zrezygnował z tego zwolnienia, może nie wcześniej niż po upływie roku, licząc od końca roku, w którym utracił prawo do zwolnienia lub zrezygnował z tego zwolnienia, ponownie skorzystać ze zwolnienia określonego w ust. 1.
Warunkiem powrotu do zwolnienia jest zatem nieprzekroczenie w poprzednim roku podatkowym wartości sprzedaży w kwocie 200 000 zł (lub wartości proporcjonalnej do okresu prowadzonej działalności) oraz niewykonywanie czynności wymienionych w art. 113 ust. 13 ustawy o VAT.
Zwolnienie podmiotowe a odliczenie VAT
Należy podkreślić, że choć zwolnienie podmiotowe może być postrzegane przez część podatników jako rozwiązanie bardzo korzystne, to ma ono również pewne wady. Należy bowiem podkreślić, że podstawowym minusem zwolnienia jest brak prawa do odliczenia podatku naliczonego od dokonywanych zakupów. Może to zaś skutkować sytuacją, że podatnik korzystający ze zwolnienia, który dokonuje wielu zakupów, ponosi większe koszty takiej działalności, niż w sytuacji, w której nie korzystałby ze zwolnienia i mógłby dokonywać odliczeń.
Szczęśliwie, przepisy ustawy o VAT przewidują na takie scenariusze możliwość rezygnacji ze zwolnienia podmiotowego z VAT. Taka rezygnacja składana na odpowiednim formularzu VAT-R ma skutek od pierwszego dnia następującego miesiąca po miesiącu, w którym oświadczenie zostało złożone.
Podsumowanie:
Opisane zwolnienie podmiotowe to instrument, który może zapewnić znacznej części podatników pewne odciążenie, jednak nie jest przy tym pozbawiony potencjalnych minusów. Grupa podmiotów objętych tym rozwiązaniem wkrótce się zwiększy, ze względu na nowe przepisy, wchodzące w życie od stycznia 2026 r. Już teraz podatnicy zainteresowani zwolnieniem powinni zatem ocenić, jak może ono wpłynąć na ich działalność i czy chcieliby skorzystać z takiego rozwiązania. W tym procesie szczególnie pomocni mogą być natomiast nasi eksperci, którzy każdego dnia doradzają przedsiębiorcom w zakresie VAT.
Kiedy warto skorzystać z naszych usług?
- Przy planowaniu nowych transakcji – Pomagamy w ocenie konsekwencji VAT i tworzeniu optymalnych struktur podatkowych.
- Przy wdrażaniu nowych rozwiązań biznesowych – Doradzamy w zakresie optymalizacji podatkowej, uwzględniając specyfikę branży.
- Podczas kontroli skarbowej – Oferujemy wsparcie oraz reprezentację przed organami podatkowymi.
- W przypadku problemów z rozliczeniami VAT – Przeprowadzamy analizy rozliczeń i wskazujemy potencjalne oszczędności podatkowe.
- Rozwój na rynkach zagranicznych – Realizujemy doradztwo w zakresie wewnątrzwspólnotowych dostaw (WDT) i nabyć (WNT).
