Rozporządzenie EUDR zostało zaprojektowane jako ambitne narzędzie ochrony lasów, jednak jego wdrożenie rodzi szczególne wyzwania dla mikro, małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) oraz dla drobnych rolników w krajach partnerskich. To właśnie te grupy, będące często najsłabszym ogniwem w globalnych łańcuchach dostaw, muszą zmierzyć się z kosztami, złożonością i presją regulacyjną, które do tej pory były adresowane głównie do dużych korporacji.
MŚP w łańcuchach dostaw
Małe i średnie przedsiębiorstwa stanowią ponad 90% podmiotów handlujących produktami objętymi EUDR. W wielu branżach – jak kawa, kakao czy drewno – to one odpowiadają za kluczowe etapy przetwarzania i eksportu. Regulacja przewiduje dla nich pewne ułatwienia:
- półroczny okres przejściowy – obowiązki wejdą w życie od 30 czerwca 2026 r.,
- brak obowiązku corocznego raportowania,
- uproszczone procedury, jeśli ich towar jest już objęty oświadczeniem należytej staranności złożonym przez operatora wyżej w łańcuchu dostaw.
Nie zwalnia to jednak MŚP z konieczności gromadzenia dokumentacji i przechowywania jej przez 5 lat. W praktyce będą musiały zapewnić, że są w stanie udzielić operatorom pełnej informacji dotyczącej pochodzenia i zgodności produktów.
Drobni rolnicy – fundament łańcuchów dostaw
Największe wyzwania stoją przed małymi producentami w krajach Globalnego Południa, którzy odpowiadają za większość produkcji kawy, kakao, soi czy oleju palmowego. To właśnie oni często nie posiadają formalnych tytułów własności do gruntów, korzystają z tradycyjnych form dzierżawy, a ich działalność ma charakter rodzinny i nieudokumentowany.
Nowe wymogi EUDR oznaczają dla nich konieczność:
- dostarczenia precyzyjnych danych geolokalizacyjnych swoich pól,
- potwierdzenia zgodności produkcji z przepisami krajowymi,
- współpracy z certyfikatorami, audytorami i eksporterami.
Bez wsparcia istnieje ryzyko, że drobni rolnicy zostaną wykluczeni z globalnych łańcuchów dostaw, a ich produkty trafią wyłącznie na mniej wymagające rynki poza UE.
Koszty dostosowania
Dostosowanie się do EUDR generuje zarówno koszty jednorazowe, jak i koszty bieżące.
- Koszty jednorazowe: zakup urządzeń GPS, stworzenie systemów rejestracji działek, wdrożenie nowych procesów administracyjnych.
- Koszty bieżące: audyty, certyfikaty, aktualizacje danych, utrzymywanie systemów monitoringu.
Dla drobnych producentów w krajach rozwijających się mogą to być wydatki nieosiągalne bez pomocy zewnętrznej.
Mechanizmy wsparcia
EUDR przewiduje, że wdrożenie regulacji powinno iść w parze z działaniami pomocowymi. Już dziś funkcjonuje kilka mechanizmów i inicjatyw wspierających:
- Team Europe Initiative – program finansowany przez UE i państwa członkowskie (m.in. Niemcy, Holandię, Francję), który ma wspierać kraje partnerskie w budowie systemów monitoringu, baz geolokalizacyjnych i szkoleń dla rolników.
- Aid for Trade – inicjatywa OECD i WTO, zapewniająca wsparcie finansowe i techniczne w dostosowaniu się do wymogów regulacyjnych i integracji z globalnymi łańcuchami dostaw.
- Zielone finansowanie – specjalne linie kredytowe i preferencyjne pożyczki dla rolników i MŚP, które chcą inwestować w bardziej zrównoważone praktyki (np. Agroforestry, certyfikaty FSC czy Rainforest Alliance).
- Helpdeski i portale informacyjne – państwa członkowskie UE oraz Komisja uruchamiają punkty doradcze i szkoleniowe, dostępne również dla podmiotów w krajach trzecich.
Szanse dla MŚP i rolników
Choć obowiązki EUDR są wymagające, ich wdrożenie może przynieść także korzyści:
- łatwiejszy dostęp do rynków premium, gdzie konsumenci są gotowi zapłacić więcej za produkty certyfikowane,
- większa transparentność i przejrzystość łańcuchów dostaw, co może zwiększyć konkurencyjność mniejszych podmiotów,
- poprawa dostępu do finansowania – banki i fundusze inwestycyjne coraz częściej uzależniają warunki kredytów od spełniania kryteriów środowiskowych i społecznych.
EUDR może być dla MŚP i drobnych rolników zarówno zagrożeniem, jak i szansą. Brak odpowiedniego wsparcia i zbyt wysokie koszty dostosowania mogą prowadzić do wykluczenia z rynku unijnego. Jednak przy dobrze zaprojektowanych mechanizmach pomocowych – od funduszy unijnych, przez pomoc techniczną, po wsparcie ze strony dużych operatorów – nowe regulacje mogą stać się impulsem do modernizacji, wzmocnienia pozycji konkurencyjnej i zapewnienia lepszego bytu społecznościom rolniczym.
Masz pytania? Porozmawiajmy
