VSME – dobrowolny standard raportowania ESG dla MŚP

W ostatnich latach obserwujemy ogromną dynamikę zmian w obszarze regulacji dotyczących zrównoważonego rozwoju. Europejski Zielony Ład, unijne strategie w zakresie finansowania transformacji energetycznej oraz ambitne cele klimatyczne przełożyły się na nowe obowiązki sprawozdawcze dla dużych przedsiębiorstw. Naturalną konsekwencją tych działań stało się poszukiwanie rozwiązań proporcjonalnych dla sektora małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), które coraz częściej odczuwają tzw. efekt „skapywania” wymogów informacyjnych.

Komisja Europejska, wychodząc naprzeciw tym potrzebom, przyjęła Zalecenie 2025/1710 ustanawiające dobrowolny standard sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju dla MŚP – określany skrótowo jako VSME (Voluntary Sustainability Reporting Standard for SMEs)

Geneza i cel wprowadzenia VSME

Podstawą dla prac nad VSME była dyrektywa 2022/2464 (CSRD – Corporate Sustainability Reporting Directive), która znacząco rozszerzyła obowiązki raportowania ESG w Unii Europejskiej. Dyrektywa ta objęła przede wszystkim duże jednostki oraz spółki giełdowe, pozostawiając MŚP poza jej bezpośrednim zakresem.

Praktyka pokazała jednak, że małe i średnie firmy – choć formalnie zwolnione z CSRD – zaczęły być masowo proszone o dane ESG przez banki, fundusze inwestycyjne i duże przedsiębiorstwa w swoich łańcuchach wartości. Tym samym powstało ryzyko nadmiernego obciążenia administracyjnego i konieczności odpowiadania na dziesiątki zindywidualizowanych ankiet i kwestionariuszy.

VSME ma stanowić odpowiedź na ten problem. Jego głównym celem jest:

• dostarczenie MŚP prostego i znormalizowanego narzędzia raportowego,
• zwiększenie ich konkurencyjności i ułatwienie dostępu do finansowania,
• ograniczenie efektu „skapywania” obowiązków raportowych z dużych jednostek,
• wsparcie transformacji ekologicznej i cyfrowej gospodarki.

Zakres podmiotowy – kto może stosować VSME

Standard VSME został przygotowany z myślą o przedsiębiorstwach, które nie są notowane na rynkach regulowanych UE i nie podlegają obowiązkowym wymogom CSRD.

Wyróżnia się trzy kategorie jednostek:

• mikrojednostki – do 450 tys. EUR sumy bilansowej, do 900 tys. EUR przychodów netto lub do 10 pracowników,
• małe jednostki – do 5 mln EUR sumy bilansowej, do 10 mln EUR przychodów netto lub do 50 pracowników,
• średnie jednostki – do 25 mln EUR sumy bilansowej, do 50 mln EUR przychodów netto lub do 250 pracowników.

Choć stosowanie VSME jest dobrowolne, Komisja Europejska jednoznacznie rekomenduje jego wdrażanie. Co istotne, standard może być stosowany także przez podmioty spoza UE, które chcą zwiększyć transparentność wobec europejskich kontrahentów i inwestorów.

Struktura standardu VSME

VSME opiera się na podejściu modułowym, które ma zapewnić proporcjonalność wymogów w zależności od wielkości i możliwości danego przedsiębiorstwa.

• Moduł podstawowy – minimalny zakres raportowania, obejmujący m.in.:
  • informacje ogólne (B1–B2),
  • mierniki środowiskowe: zużycie energii i emisje gazów cieplarnianych, zanieczyszczenia, bioróżnorodność, woda, odpady (B3–B7),
  • mierniki społeczne: dane o zatrudnieniu, BHP, wynagrodzenia, szkolenia (B8–B10),
  • mierniki ładu korporacyjnego: wyroki i grzywny za korupcję (B11).

• Moduł kompleksowy – rozszerzony zakres raportowania, uwzględniający:
  • strategię i model biznesowy w kontekście ESG (C1–C2),
  • cele redukcji emisji, ryzyka klimatyczne (C3–C4),
  • szczegółowe dane o zasobach ludzkich i prawach człowieka (C5–C7),
  • informacje o przychodach z kontrowersyjnych sektorów i różnorodności organów zarządzających (C8–C9).

Dla mikrojednostek moduł podstawowy traktowany jest jako podejście docelowe, które można wdrażać w ograniczonym zakresie. Dla małych i średnich firm jest to minimalny wymóg sprawozdawczy.

Korzyści dla przedsiębiorstw

Choć standard VSME jest dobrowolny, jego praktyczne znaczenie może być ogromne. Zastosowanie jednolitych ram raportowania pozwala MŚP na:

• odciążenie administracyjne – unikanie konieczności odpowiadania na setki indywidualnych ankiet od kontrahentów,
• łatwiejszy dostęp do finansowania – banki i inwestorzy coraz częściej uzależniają warunki kredytów i inwestycji od danych ESG,
• zwiększenie konkurencyjności – przedsiębiorstwa transparentne w zakresie ESG zyskują przewagę w przetargach i negocjacjach,
• lepsze zarządzanie ryzykiem – systematyczne monitorowanie kwestii środowiskowych i społecznych pozwala ograniczać zagrożenia reputacyjne i finansowe,
• przygotowanie do przyszłych regulacji – VSME jest traktowany jako etap przejściowy, zanim część MŚP zostanie objęta obowiązkowym raportowaniem.

Rekomendacje Komisji Europejskiej

Zalecenie 2025/1710 nie tylko wprowadza VSME, ale także kieruje konkretne rekomendacje do różnych uczestników rynku:

• dla MŚP – aby stosowały VSME przy dobrowolnym raportowaniu ESG,
• dla instytucji finansowych i dużych firm – aby ograniczały swoje żądania danych do informacji objętych VSME,
• dla państw członkowskich – aby wspierały promocję i cyfryzację raportowania ESG, m.in. poprzez narzędzia elektroniczne i integrację z europejskim pojedynczym punktem dostępu (ESAP).

VSME w praktyce – wyzwania i perspektywy

Wprowadzenie VSME to znaczący krok w kierunku ułatwienia sprawozdawczości ESG dla sektora MŚP. Jednocześnie należy pamiętać, że jest to rozwiązanie tymczasowe. Komisja Europejska zapowiedziała bowiem, że w przyszłości VSME może stać się podstawą aktu delegowanego, który nada mu moc wiążącą w określonym zakresie.

Dlatego rekomendujemy przedsiębiorstwom, aby już teraz rozważyły wdrożenie tego standardu – nawet jeżeli raportowanie ESG nie jest jeszcze dla nich obowiązkowe. Wdrożenie VSME pozwoli lepiej przygotować się na nadchodzące zmiany regulacyjne, poprawi relacje z partnerami biznesowymi i ułatwi dostęp do kapitału.

Podsumowanie

VSME to nowy, dobrowolny standard raportowania ESG dla małych i średnich przedsiębiorstw. Jego celem jest zmniejszenie obciążeń administracyjnych, zwiększenie przejrzystości i konkurencyjności firm oraz ułatwienie dostępu do finansowania w oparciu o zrównoważone kryteria. Choć stosowanie standardu nie jest obowiązkowe, w praktyce może stać się warunkiem koniecznym dla utrzymania i rozwoju relacji biznesowych w ramach łańcuchów dostaw.

W naszej ocenie, wdrożenie VSME stanowi nie tylko odpowiedź na bieżące oczekiwania rynku, lecz także inwestycję w przyszłość przedsiębiorstwa – zwiększającą jego odporność, wiarygodność i atrakcyjność finansową.

Masz pytania? Porozmawiajmy