W obszarze gospodarowania odpadami, w szczególności odpadami opakowaniowymi rok 2026 zapisze się jako czas niepewności i „odwróconej reformy”. Choć od października ubiegłego roku system kaucyjny stał się rzeczywistością, kluczowy element układanki – Rozszerzona Odpowiedzialność Producenta (ROP) – wciąż pozostaje w sferze projektów. Dla firm produkcyjnych i handlowych, które wprowadzają produkty w opakowaniach, oznacza to konieczność funkcjonowania w systemie hybrydowym, pełnym luk i niejasnych perspektyw finansowych.
A co najważniejsze dla przedsiębiorstw wprowadzających produkty w opakowaniach rodzi to istotne pytania:
- jak planować koszty w kolejnych latach,
- czy obecne umowy z organizacjami odzysku będą jeszcze aktualne,
- oraz jak przygotować się na nowe obowiązki sprawozdawcze i kontrolne.
System kaucyjny – pierwszy krok, ale czy we właściwą stronę?
Zgodnie z zapowiedziami, od października 2025 r. w Polsce zaczął obowiązywać system kaucyjny. W praktyce dotyczy on głównie konsumentów oraz punktów handlowych, nakładając kaucję na butelki plastikowe (do 3l), puszki (do 1l) oraz szklane butelki wielorazowego użytku (do 1,5l). Dla firm wprowadzających produkty cel jest jasny: osiągnięcie wysokich poziomów selektywnej zbiórki (nawet 90% do 2029 r.).
Jednak z perspektywy biznesowej wpływ kaucji jest ograniczony w porównaniu do tego, co niesie ze sobą nadchodzący ROP. Obecnie ciężar operacyjny i finansowy systemu kaucyjnego został przeniesiony na końcowe ogniwa łańcucha dostaw (konsumentów), pomijając systemowe uregulowanie kosztów zagospodarowania pozostałych frakcji odpadów, które nie podlegają zbiórce kaucyjnej.
ROP – istotne zmiany, na które wciąż czekamy
Rozszerzona Odpowiedzialność Producenta to mechanizm, w którym „zanieczyszczający płaci”. Producenci i importerzy mają pokrywać realne koszty zbiórki i recyklingu odpadów powstałych z ich opakowań. Obecnie system opiera się na umowach z organizacjami odzysku, które w imieniu firm realizują ustawowe obowiązki. Nowa ustawa o ROP ma to drastycznie zmienić.
Czego mogą spodziewać się przedsiębiorcy?
- Nowa opłata opakowaniowa: Zamiast dotychczasowych, relatywnie niskich stawek płaconych organizacjom odzysku, pojawi się bezpośrednia danina do systemu publicznego, uzależniona od masy i rodzaju materiału.
- Zmiana sprawozdawczości: Projektowane zmiany zakładają, że obowiązek samodzielnego składania sprawozdań w systemie BDO stanie się standardem. Rola organizacji odzysku może zostać ograniczona do doradztwa lub pośrednictwa, a nie pełnego przejęcia odpowiedzialności za raportowanie. W praktyce oznaczać to będzie więcej obowiązków do samodzielnej realizacji przez firmy.
- Koniec przenoszenia odpowiedzialności za recykling na organizacje odzysku: Firmy będą musiały z dużą dokładnością monitorować każdy kilogram wprowadzonego opakowania, gdyż będzie to wpływać na wysokość opłaty opakowaniowej.
Brak spójności w harmonogramie wdrażania reform
Jako członkowie Izby Branży Komunalnej (IBK) bacznie śledzimy dyskurs publiczny i podzielamy krytyczne opinie płynące ze środowisk eksperckich. Karol Wójcik – Przewodniczący Rady Progamowej IBK wielokrotnie wskazywał na fundamentalny błąd w kolejności wprowadzania reform.
Eksperci podkreślają, że w pierwszej kolejności powinien zostać uchwalony ROP, który zbudowałby fundamenty finansowania całego systemu gospodarki odpadami, a dopiero później – lub równolegle – system kaucyjny jako jego uzupełnienie.
Obecnie mamy sytuację, w której kaucjami obciążani są konsumenci, a gminy borykają się z rosnącymi kosztami odbioru śmieci, ponieważ najbardziej „atrakcyjne” surowce (PET, puszka) znikają z ich systemu na rzecz kaucji, nie zostawiając środków na obsługę pozostałych frakcji. Nacisk, który miał spocząć na odpowiedzialności finansowej wprowadzających (producentów), został rozproszony.
Co to oznacza dla Twojej firmy?
Wielu naszych klientów pyta: „Co z naszymi umowami z organizacjami odzysku?” oraz „Czy ROP zmieni zasady gospodarowania odpadami w naszej firmie?”.
Odpowiedź brzmi: prawdopodobnie diametralnie zmienią się zasady współpracy z organizacjami odzysku, a ROP zwiększy odpowiedzialność i zaangażowanie firm. Jest to więc bez wątpienia temat, który powinien być monitorowany w przedsiębiorstwach produkcyjnych.
Wpływ zmian w obszarze ROP na przedsiębiorstwa produkcyjne
- Rola organizacji odzysku ulegnie transformacji. Nie można zakładać, że obecne umowy pokryją nowe obowiązki wynikające z ROP. Należy spodziewać się aneksowania umów lub konieczności rozwiązania współprac.
- Składanie sprawozdań w BDO stanie się integralnym procesem firmy. Przy czym wymagać to będzie zarówno precyzyjnego doboru danych, jak i specjalistycznej wiedzy na temat wypełniania i składania raportów
- Ustawodawca widzi potrzebę uszczelnienia systemu (tzw. „luka odpadowa”). Dlatego przewidujemy możliwość zwiększenia ilości kontroli przez marszałków województw oraz WIOŚ. Warto odpowiednio wcześniej uwzględnić nowe zasady i uniknąć ewentualnych kar administracyjnych.
Jeśli chcesz uporządkować obowiązki sprawozdawcze w BDO, sprawdzić, jakie raporty należy złożyć, do kiedy trzeba to zrobić i na jakie błędy przedsiębiorcy powinni uważać, przeczytaj nasz praktyczny przewodnik. To konkretne omówienie najważniejszych rodzajów sprawozdań BDO oraz zasad raportowania produktów, opakowań i odpadów
Jak możemy Państwa wesprzeć?
Jako kancelaria aktywnie działająca w strukturach Izby Branży Komunalnej, łączymy wiedzę prawną z praktycznym doświadczeniem operacyjnym. Wspieramy liderów branży produkcyjnej i handlowej w bezpiecznym przejściu przez labirynt nowych regulacji. Realizujemy codzienne obowiązki w systemie BDO, prowadzimy postępowania przed organami kontrolnymi oraz edukujemy kadrę zarządzającą.
Zapraszamy do skorzystania z naszych rozwiązań:
- Audyt środowiskowy w zakresie wprowadzania produktów w opakowaniach: zapewniamy kompleksową weryfikację poprawności naliczania opłat, rzetelności ewidencji BDO, kompletności wpisów w rejestrze BDO i identyfikacji ryzyk przed kontrolą WIOŚ lub marszałków województw.
- Plany naprawcze: zapewniamy strategiczne wsparcie na wypadek dostrzeżenia uchybień w realizacji obowiązków BDO. Uwzględniamy ryzyka, przedstawiamy rekomendacje uwzględniające przede wszystkim biznesowe uwarunkowania. Nasze wsparcie to nie „suche” i skomplikowane opinie prawne.
- Outsourcing obowiązków BDO: Proponujemy pełne przejęcie obowiązków sprawozdawczych w BDO, co zapewni optymalizację kosztów w nowym modelu ROP.
- Szkolenia i webinary: Zapraszamy na nasze regularne, bezpłatne webinary, w trakcie których wyjaśniamy skomplikowane regulacje i przedstawiamy praktyczne rozwiązania dla firm.
Na zakończenie zapraszamy do zapoznania się z naszą ankietą, która pomoże ustalić czy i ewentualnie jakie obowiązki w obszarze gospodarowania opakowaniami może mieć Twoja firma.
FAQ, czyli najczęściej zadawane pytania
Czym różni się system kaucyjny od ROP?
System kaucyjny dotyczy wybranych rodzajów opakowań, takich jak butelki plastikowe, puszki i szklane butelki wielorazowe, od których pobierana jest kaucja zwracana po oddaniu opakowania. ROP, czyli Rozszerzona Odpowiedzialność Producenta, ma znacznie szerszy zakres – zakłada, że producenci i importerzy pokrywają realne koszty zbiórki, sortowania i recyklingu odpadów opakowaniowych.
Kogo dotyczy ROP?
ROP będzie dotyczył przede wszystkim przedsiębiorców wprowadzających na rynek produkty w opakowaniach, w tym producentów oraz importerów. W praktyce nowe obowiązki obejmą firmy, które sprzedają lub dystrybuują produkty w opakowaniach.
Jakie zmiany ROP może wprowadzić dla przedsiębiorców?
Najważniejsze spodziewane zmiany to pojawienie się nowej opłaty opakowaniowej, większa odpowiedzialność za prawidłowe raportowanie danych oraz konieczność dokładnego monitorowania masy i rodzaju opakowań. Firmy powinny także przygotować się na bardziej wymagające obowiązki sprawozdawcze w systemie BDO.
Czy firmy nadal będą mogły przenosić obowiązki recyklingowe na organizacje odzysku?
Projektowane zmiany sugerują ograniczenie takiego modelu. W praktyce przedsiębiorcy będą musieli w większym stopniu samodzielnie kontrolować dane dotyczące opakowań oraz odpowiadać za poprawność rozliczeń i sprawozdań.
