Postępowanie sądowo administracyjne – co należy wiedzieć

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Jeżeli więc podatnik nie zgadza się z rozstrzygnięciem wydanym przez organ administracji skarbowej oraz wyczerpał możliwości jego zaskarżenia na etapie postępowania podatkowego, może wówczas poddać je kontroli sądu administracyjnego.

Kompetencje sądów administracyjnych

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (PPSA) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej.

Natomiast art. 3 § 2 PPSA wskazuje, że przedmiotowa kontrola obejmuje orzekania w sprawach skarg na m.in.:

• decyzje administracyjne;
• postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
• postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;
• pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;
• akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
• bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji państwowej.

Postępowanie sądowoadministracyjne jest dwuinstancyjne, co oznacza, że sprawy są rozpatrywane najpierw przez sąd pierwszej instancji, a następnie, w przypadku niezadowolenia z rozstrzygnięcia, możliwe jest wniesienie skargi kasacyjnej do sądu drugiej instancji:

• wojewódzkie sądy administracyjne (WSA) – jako sądy pierwszej instancji rozpoznają większość spraw sądowoadministracyjnych;

Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) – jako sąd drugiej instancji   rozpoznaje skargi kasacyjne od wyroków WSA, a także jako sąd pierwszej instancji niektóre sprawy, dla których przewidziana jest właściwość NSA.

Postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym

Aby postępowanie przed WSA mogło się rozpocząć, trzeba wnieść skargę lub wniosek. Uprawnionym do wniesienia jest każdy, kto ma w tym interes prawny, a więc np. podatnik niezgadzający się z rozstrzygnięciem organu administracji skarbowej. Może to zrobić też Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka, prokurator, organizacja społeczna lub inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami skargę można wnieść, gdy zostały wyczerpane środki zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka.

Wyczerpanie środków zaskarżenia oznacza, że strona nie może już skorzystać z takich środków jak zażalenie, odwołanie czy ponaglenie.

Warto mieć świadomość, że wniesienie skargi do WSA nie wstrzymuje zaskarżonych działań. Aby tak się stało, trzeba złożyć wniosek do właściwego organu o wstrzymanie wykonania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wstrzymanie wykonania zaskarżonego rozstrzygnięcia może także nastąpić z urzędu.

Zgodnie z generalną zasadą posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Sąd może też rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, np. rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym.

Od skargi należy opłacić wpis który może być stosunkowy lub stały. Wpis stosunkowy opłaca się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne, wynosi on od 1% do 4% wartości przedmiotu zaskarżenia.  Wpis stały, bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności, wynosi w zależności od rodzaju sprawy od 100 zł do 1.000 zł.

WSA po rozpatrzeniu skargi może wydać jedno z następujących rozstrzygnięć:

• uchylenie decyzji w części lub całości,
• stwierdzenie nieważności decyzji,
• stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa.

Postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym

Od orzeczenia wydanego przez WSA można się odwołać poprzez złożenie skargi kasacyjnej do NSA. Skargę kasacyjną może wnieść strona, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców lub Rzecznik Praw Dziecka.

Co do zasady skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Wnosi się ją do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.

Wpis od skargi kasacyjnej oraz wynosi połowę wpisu od skargi od decyzji, nie mniej jednak niż 100 zł.

Zgodnie z generalną zasadą NSA rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów. Po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej NSA może:

• oddalić skargę,
• uwzględnić skargę – uchyla wówczas zaskarżone orzeczenie w całości lub w części i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie.

Przy czym należy zauważyć, że NSA uchylając zaskarżone orzeczenie może rozpoznać skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona.

Wznowienie postępowania

Przepisy PPSA przewidują możliwość wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem.

Postępowanie może zostać wznowione z powodu nieważności:

• jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia;
• jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania.

Można również wnosić o wznowienie postępowania jeżeli:

• w jego toku wydane zostało orzeczenie niezgodne z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą;
• wydane zostało orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które ma wpływ na treść orzeczenia;
• potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie ratyfikowanej umowy międzynarodowej.

Postępowanie może zostać również wznowione na tej podstawie, że:

1) orzeczenie zostało oparte na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym;

2) orzeczenie zostało uzyskane za pomocą przestępstwa.

Przy czym należy pamiętać, że zaistnienie wskazanych w powyższym akapicie przyczyn uzasadnia uchylenie lub zmianę prawomocnego orzeczenia tylko wówczas, gdy zostanie stwierdzony związek przyczynowy zachodzący między nimi a treścią orzeczenia.

Sądem właściwym do wznowienia postępowania z przyczyn nieważności jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów obu instancji, właściwy jest NSA. Do wznowienia postępowania na innej podstawie sądem właściwym jest sąd, który ostatnio orzekał w sprawie.

Co do zasady skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym, liczonym od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, jeżeli nie upłynął termin pięciu lat od uprawomocnienia się orzeczenia.

Wpis od skargi o wznowienie postępowania wynosi połowę wpisu od skargi od decyzji, nie mniej jednak niż 100 zł.

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

Przepisy PPSA przewidują jeszcze jedną możliwość wzruszenia prawomocnego orzeczenia, w postaci skargi o stwierdzenie jego niezgodności z prawem.

Przedmiotowa skarga przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy przez jego wydanie została stronie postępowania wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe.

Skarga przysługuje również w wyjątkowych przypadkach, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, gdy niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela.

Od orzeczeń NSA skarga co do zasady nie przysługuje, z wyjątkiem sytuacji gdy niezgodność z prawem wynika z rażącego naruszenia norm prawa Unii Europejskiej.

Skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wnosi się do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, w terminie dwóch lat od dnia jego uprawomocnienia się. Skarga podlega opłacie stałej.

Skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia rozpoznaje NSA w składzie trzech sędziów, który może:

• oddalić skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w razie braku podstawy do stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z prawem;
• uwzględnić skargę stwierdzając, że orzeczenie jest w zaskarżonym zakresie niezgodne z prawem.

Należy pamiętać, że uwzględnienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie prowadzi do jego zmiany lub uchylenia, a jedynie do stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem, co umożliwia stronie wystąpienie przeciwko Skarbowi Państwa z żądaniem naprawienia szkody (na podstawie art. 417¹ § 2 Kodeksu Cywilnego).

Jak możemy pomóc?

Jak zostało to wskazane powyżej, postępowanie sądowoadministracyjne to procedura prawna, mająca na celu kontrolę działalności administracji publicznej. Z uwagi na jej skomplikowany i formalny charakter, łatwo pogubić się w niuansach poszczególnych procedur. Dlatego też, aby zapewnić sobie możliwość uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia, niezbędne może okazać się skorzystanie z pomocy profesjonalnych pełnomocników.

Nasz zespół ekspertów zapewnia kompleksowe wsparcie we wszystkich sprawach toczących się przed sądami administracyjnymi, tj. zainicjonowanych skargą do WSA, skargą kasacyjną, skargą o wznowienie postępowania oraz skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, na każdym etapie prowadzonego postępowania.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej skontaktuj się z nami: kancelaria@staniekandpartners.com

Zobacz więcej: Postępowania administracyjne, sądowe – Doradztwo i obsługa prawna