Postępowanie podatkowe – Twoje prawa i obowiązki

W obrocie prawnym, obok instytucji kontroli podatkowej, funkcjonuje również instytucja postępowania podatkowego. Warto więc wiedzieć jakie są wzajemne relacje pomiędzy tymi dwoma instytucjami.

Kontrola podatkowa, a postępowanie podatkowe

Relacje pomiędzy kontrolą podatkową, a postępowaniem podatkowym określa art. 165b § 1 Ordynacji podatkowej. Wskazuje on, że w przypadku ujawnienia przez kontrolę podatkową nieprawidłowości co do wywiązywania się przez kontrolowanego z obowiązków wynikających z przepisów prawa podatkowego oraz niezłożenia przez podatnika deklaracji lub niedokonania przez niego korekty deklaracji w całości uwzględniającej ujawnione nieprawidłowości, organ podatkowy wszczyna postępowanie podatkowe w sprawie, która była przedmiotem kontroli podatkowej, nie później niż w terminie 6 miesięcy od zakończenia kontroli.

Postępowanie podatkowe jest więc następstwem kontroli podatkowej, jeżeli w jej toku ujawniono nieprawidłowości i nie zostały one usunięte w drodze korekty deklaracji. Tym samym, można uznać, że o ile celem kontroli podatkowej jest ujawienie nieprawidłowości w rozliczeniach podatkowych, tak celem postępowania podatkowego jest ich usunięcie.

Wszczęcie postępowania podatkowego

Wszczęcie postępowania podatkowego następuje na żądanie stron lub z urzędu. Wszczęcie postępowania następuje poprzez wydanie postanowienia, a datą wszczęcia postępowania z urzędu jest dzień doręczenia stronie postanowienia o wszczęciu postępowania.

Ordynacja podatkowa przewiduje też sytuacje, w których nie wydaje się postanowienia o wszczęciu postępowania, m.in. w przypadku złożenia:

• zeznania podatkowego przez podatników podatku od spadków i darowizn;
• informacji przez podatników podatku od nieruchomości, podatku rolnego i podatku leśnego;
• informacji o schemacie podatkowym.

Organy podatkowe właściwe do prowadzenia postępowań

Przepisy Ordynacji podatkowej przypisują odpowiednie kompetencje poszczególnym organom podatkowym.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że organem podatkowym pierwszej instancji jest naczelnik urzędu skarbowego, naczelnik urzędu celno-skarbowego, wójt, burmistrz (prezydent miasta), starosta albo marszałek województwa.

Dyrektor izby administracji skarbowej jest zarówno organem pierwszej instancji (na mocy odrębnych przepisów), jak i organem odwoławczym (od decyzji naczelnika urzędu skarbowego albo naczelnika urzędu celno-skarbowego oraz decyzji wydanej przez ten organ w pierwszej instancji).

Natomiast samorządowe kolegium odwoławcze jest organem odwoławczym od decyzji wójta, burmistrza (prezydenta miasta), starosty oraz marszałka województwa.

Szef Krajowej Informacji Skarbowej jest organem pierwszej instancji w sprawach:

• stwierdzenia nieważności decyzji, wznowienia postępowania, zmiany lub uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej wygaśnięcia;
• stosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania (GAAR);
• uchylenia lub zmiany wiążącej informacji stawkowej oraz wiążącej informacji akcyzowej (w określnych w przepisach przypadkach).

Szef Krajowej Informacji Skarbowej prowadzi też postępowania odwoławcze od decyzji i postanowień wydanych w sprawach wymienionych powyżej.

Warto wskazań jeszcze, że Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej jest organem właściwym w sprawach dotyczących wydawania interpretacji  przepisów prawa podatkowego oraz organem pierwszej instancji w sprawach wydania oraz zmiany albo uchylenia wiążącej informacji stawkowej oraz wiążącej informacji akcyzowej

Przebieg postępowania odwoławczego

Postępowanie podatkowe można podzielić na kilka faz.

Pierwszym etapem jest postępowanie wyjaśniające, które polega na ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz okoliczności uzasadniających wymierzenie i ściągnięcie podatku.

Następnym etapem jest ustalenie obowiązku podatkowego, tj. ustalenie faktycznej wielkość zobowiązania podatkowego, które według organu podatkowego podatnik powinien uiścić.

Trzeci etap postępowania podatkowego to  wydanie decyzji, która dotyczy zobowiązania podatkowego. W decyzji zawarte są podstawy prawne normujące jej wydanie, treść rozstrzygnięci wraz z uzasadnieniem faktycznym i prawnym oraz pouczenie o trybie odwoławczym.

Odwołanie od decyzji wnosi się w terminie 14 dni od jej doręczenia. Jeżeli odwołanie nie zostanie wniesione wówczas postępowanie podatkowe dobiega końca. W przypadku jego wniesienia ma miejsce czwarty etap postępowania, tj. postępowanie odwoławcze.

Zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej odwołanie powinno:

• zawierać zarzuty przeciw decyzji,
• określać istotę i zakres żądania,
• wskazywać dowody uzasadniające to żądanie.

Organem właściwym do rozpatrzenia odwołania jest organ wyższego stopnia. Jeżeli decyzja została wydana w pierwszej instancji przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, dyrektora izby administracji skarbowej lub przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wówczas ten same organy rozpatrują odwołanie jako organy drugiej instancji.

Organ odwoławczy ma możliwość wydać postanowienie, w którym może stwierdzić niedopuszczalność odwołania, uchybienie terminowi na wniesienie odwołania, a także pozostawienie go bez rozpatrzenia (jeśli nie spełnia wymogów formalnych). W takich przypadkach nie dochodzi do merytorycznego rozpatrzenia odwołania

Natomiast merytoryczne rozparzenie odwołania kończy się wydaniem decyzji, w której organ odwoławczy:

• utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji,
• uchyla decyzję w całości lub części i orzeka co do istoty sprawy,
• uchyla decyzję w całości lub części i kieruje sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji,
• umarza postępowanie odwoławcze.

Decyzja wydana w toku postępowania odwoławczego jest ostateczna. Można wnieść od niej skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego, z kolei od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Uprawienie podatnika w toku postępowania podatkowego

Podatnik ma prawo brać czynny udział w postępowaniu dowodowym, w szczególności może: wnioskować o przeprowadzenie dowodów z przesłuchania świadków, z dokumentów, opinii biegłego, oględzin, o oraz brać udział w trakcie ich przeprowadzania.

Podatnik ma także prawo wglądu do akt sprawy na każdym etapie postępowania, jak również do żądania sporządzenie kopii lub odpisu tych akt. Przed wydaniem decyzji organ podatkowy jest zobowiązany do wyznaczenia podatnikowi 7-dniowego terminu na wypowiedzenie się w sprawie zebranego materiału dowodowego.

Jak możemy pomóc?

W zależności od okoliczności sprawy, postępowania prowadzone przez organy podatkowe mogą wiązać się dla podatników z wieloma różnorodnymi obowiązkami, takimi jak: składanie odpowiedzi i wyjaśnień na wezwanie organów, udział w czynnościach dowodowych, czy składanie środków zaskarżenia od wydawanych rozstrzygnięć.

Nasz zespół ekspertów zapewnia wsparcie we wszystkich wyżej wskazanych aspektach, na każdym etapie prowadzonego postępowania.

Zobacz również: Kontrola i postępowania podatkowe