Opodatkowanie fundacji rodzinnej – podstawowe zasady

Przepisy o fundacjach rodzinnych obowiązują od maja 2023 roku, a więc stosunkowo od niedawna. Od tego momentu w Polsce jest już ponad 2500 zarejestrowanych fundacji rodzinnych i ta liczba stale rośnie. Oznacza to, że polscy przedsiębiorcy byli i nadal są zainteresowani tą formą zarządzania biznesem rodzinnym. 

Czym jest fundacja rodzinna

Fundacja rodzinna to nic innego jak podmiot prawny utworzony i wyposażony przez fundatora (osobę fizyczną) w majątek.  

Celem fundacji rodzinnej jest zarówno kumulowanie majątku, bieżące administrowanie majątkiem oraz przemyślane dystrybuowanie środków na rzecz beneficjentów fundacji. Nie bez znaczenie jest również zapewnienie sukcesji biznesu i zapobieżenie jego rozdrobnieniu.  

Model opodatkowania fundacji rodzinnej jest też dość specyficzny i występuje na różnych płaszczyznach i w różnych momentach. Głównie opera się na tym, że bieżące dochody fundacji są co do zasady nieopodatkowane a opodatkowanie pojawia się dopiero przy dystrybucji lub określonych zdarzeniach.  

Wniesienie majątku do fundacji rodzinnej 

Fundacja jest wyposażana w majątek przez fundatora. Mogą to być środki pieniężne, udziały w innych podmiotach, czy inne składniki majątku.  

Samo wniesienie majątku do fundacji jest neutralne podatkowo. Nie jest to sprzedaż ani aport w rozumieniu prawa handlowego – lecz szczególna czynność cywilnoprawna uregulowana w ustawie o fundacji rodzinnej.  

Nie powoduje skutków podatkowych w CIT, gdyż otrzymanie mienia na pokrycie funduszu założycielskiego lub zwiększenie funduszu nie powoduje definitywnego przysporzenia, które mogłoby być potraktowane jako przychód.  Przekazanie musi jednak wynikać z aktu założycielskiego lub statutu fundacji. 

Brak jest również skutków podatkowych dla fundatora na gruncie PIT.  

Wniesienie majątku do fundacji nie jest co do zasady dostawą towarów czy świadczeniem usług, więc nie podlega VAT.  

Brak jest również opodatkowania PCC z uwagi na to, że wniesienie majątku do fundacji nie mieści się w katalogu czynności opodatkowanych PCC (nie jest to ani sprzedaż, ani darowizna).  

Opodatkowanie CIT na poziomie fundacji rodzinnej

Fundacja rodzinna jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych (CIT). Jej bieżące dochody są jednak nieopodatkowane, gdyż fundacja jest co do zasady zwolniona z CIT (art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT). Niemniej jednak dotyczy to wyłącznie tzw. dozwolonej działalności gospodarczej fundacji, której zakres wyznacza art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej.  

Jeżeli natomiast fundacja rodzinna prowadzi działalność wykraczającą poza zakres ustawowy (wskazany w art. 5), to dochody z tej niedozwolonej działalności podlegają opodatkowaniu CIT w wysokości 25%.  

Dodatkowo fundacja rodzinna zapłaci podatek CIT w wysokości 15 % w przypadku wypłaty świadczeń beneficjentom czy przy likwidacji. 

Jakie dochody fundacji rodzinnej są zatem zwolnione z CIT?

Zwolnieniu podlegają dochody, które fundacja rodzinna uzyskuje z:  

1. zbycia mienia, pod warunkiem, że mienie to nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszej odsprzedaży; 
2. najmu, dzierżawy; 
3. dywidend czy zysków kapitałowych  
4. zbycia udziałów czy papierów wartościowych 
5. z odsetek, o ile fundacja rodzinna udzieli pożyczki: 

a) spółkom kapitałowym, w których posiada udziały albo akcje,

b) spółkom osobowym, w których uczestniczy jako wspólnik,

c)beneficjentom; 

Jakie dochody fundacji rodzinnej są opodatkowane CIT?

Jako przykład można tu wskazać działalność produkcyjną, handlową (nabywanie towarów w celu dalszej odsprzedaży)   

Opodatkowanie PIT na poziomie beneficjentów

W przypadku wypłaty świadczeń na rzecz beneficjentów fundacji wysokość obciążenia zależy od tzw. grupy podatkowej, do której należy beneficjent względem fundatora. 

Do pierwszej z nich – Grupa I – należy małżonek, dzieci i rodzice. Świadczenie na rzec tych osób będzie oznaczało brak podatku. 

Grupa II obejmuje tzw. dalszą rodzinę, czyli rodzeństwo rodziców, rodzeństwo małżonków. Wypłata świadczeń na rzecz tych osób będzie opodatkowana 10% PIT. Podatek ten nalicza się niezależnie od CIT zapłaconego przez fundację. 

Kolejna grupa – Grupa III obejmuje osoby niespokrewnione (inni nabywcy). W tym przypadku obciążenie wynosi 15 % PIT. 

Opodatkowanie fundacji rodzinnej wzbudza od początku wiele emocji. Główną przyczyną jest chociażby sceptyczne podejście organów podatkowych do tej konstrukcji prawnej i próba traktowania fundacji jako narzędzia optymalizacyjnego. Niemiej jednak jest to legalne narzędzie sukcesyjne, które nie powoduje opodatkowania na poziomie fundacji w przypadku uzyskiwania przychodu np. z tytułu odsetek, dywidend czy sprzedaży udziałów. Dopiero wypłata świadczeń na rzecz beneficjentów powoduje efektywne opodatkowanie po stronie fundacji w wysokości 15% CIT. Z kolei beneficjenci z tzw. zerowej grupy podatkowej nie płacą podatku dochodowego PIT. 

Sprawdź, czy fundacja rodzinna to optymalne rozwiązanie dla Twojego majątku

FAQ 

Czy fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą?

Tak, fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą, ale w ograniczonym zakresie. Może m.in. zbywać mienie, wynajmować nieruchomości czy obracać papierami wartościowymi. Nie może natomiast prowadzić klasycznej działalności operacyjnej, gdyż ta podlega opodatkowaniu 25% CIT. 

Jakie są ryzyka związane z funkcjonowaniem fundacji rodzinnej?

Najczęstszym błędy jest traktowanie fundacji wyłącznie jako narzędzia optymalizacji, w szczególności podmiotu, za pośrednictwem którego dokonywane są szybkie transfery majątku. Takie działanie może być odebrane przez organy podatkowego jako działanie sztuczne, mające na celu obejście przepisów dotyczących opodatkowania, co finalnie może prowadzić do zastosowania klauzuli GAAR i zakwestionowania neutralności rozliczeń.  

Kiedy nastąpi zmiana przepisów o fundacjach rodzinnych?

Pierwotnie planowano zmienić przepisy ustawy od fundacjach z początkiem roku 2026. Jednak weto prezydenta spowodowało, że przepisy dotyczące opodatkowania fundacji rodzinnych nie uległy zmianie.   

Projekt nowelizacji zmierzał do wyraźnego ograniczenia preferencji przewidzianych dla samej fundacji jak i również jej beneficjentów. Chodziło głównie o tzw. lock-up, który miał oznaczać zamrożenie przez 3 lata aktywów nabytych od podmiotów powiązanych i zablokowanie szybkich transferów. Kolejną próbą uszczelniania przepisów było ograniczenia zwolnienia z CIT dla przychodów z nieruchomości. Zwolniony miał być wyłącznie pasywny najem mieszkań. Natomiast najem krótkoterminowy, zakwaterowanie pracownicze czy najmu powierzchni komercyjnych miały podlegać opodatkowaniu.  

Czy fundacja rodzinna to nadal opłacalna forma zarządzania majątkiem?

Fundacja rodzinna to opłacalna forma kumulacji i zarządzani majątkiem rodzinnym, który cieszy się nadal dużą popularnością. Wydaje się jednak, że projekt nowelizacji przepisów, który nie wszedł w życie, pokazał, w jakim kierunku zamierza pójść polski ustawodawca. Podejmując zatem decyzję o założeniu fundacji rodzinnej nie do końca jesteśmy w stanie przewidzieć, czy, jak długo i w jakim kształcie ten model się utrzyma.  

Czy wniesienie majątku do fundacji rodzinnej jest opodatkowane?

Co do zasady nie. Wniesienie mienia przez fundatora na fundusz założycielski (lub jego zwiększenie) jest neutralne podatkowo – nie powstaje przychód ani po stronie fundacji (CIT), ani fundatora (PIT). Zwykle nie ma też VAT ani PCC. 

Czy fundacja rodzinna płaci CIT od bieżących dochodów?

Zasadniczo nie, o ile fundacja uzyskuje dochody w ramach tzw. dozwolonej działalności (np. dywidendy, odsetki, najem/dzierżawa, zbycie udziałów/papierów wartościowych). Wtedy działa zwolnienie z CIT. 

Kiedy fundacja rodzinna płaci 15% CIT?

Najczęściej wtedy, gdy dokonuje wypłaty świadczeń na rzecz beneficjentów oraz w przypadku likwidacji. To moment, w którym „uruchamia się” opodatkowanie na poziomie fundacji.