Fundacja rodzinna – Przepływ majątku a unikanie opodatkowania – o czym trzeba pamiętać?

W ostatnim czasie fiskus uważnie przygląda się operacjom realizowanym poprzez fundacje rodzinne, weryfikując czy nie są one w sposób sztuczny wykorzystywane przez podatników jako narzędzie do tzw. agresywnej optymalizacji i co za tym idzie – unikania opodatkowania. Najnowsze orzecznictwo i dane udostępniane przez Ministerstwo Finansów wskazują coraz częściej, że fundacje rodzinne bywają wykorzystywane w sposób instrumentalny. Co to znaczy i jak uniknąć zarzutów o takie postępowanie? Na to pytanie odpowiemy w niniejszym artykule i wskażemy, jak zadbać o to, aby transakcje prowadzone przez fundację rodzinną były „bezpieczne”.

Fundacja rodzinna jako narzędzie do „optymalizacji”

Co jest przyczyną najczęstszych „wpadek” związanych z Fundacją rodzinną? Jak się okazuje, jest nią brak odpowiedniego uzasadnienia gospodarczego/biznesowego podejmowanych transakcji.

Co to oznacza w praktyce? W ostatnim czasie do Szefa KAS zwrócono się z wnioskiem o wydanie opinii zabezpieczającej w zakresie fundacji rodzinnej. Celem takiej opinii jest zabezpieczenie się przed zarzuceniem ze strony organu podatkowego, że opisana we wniosku transakcja stanowi unikanie opodatkowania;

• We wspomnianym. wniosku opisano następujące zdarzenie: Osoba fizyczna planuje sprzedać udziały. Przed sprzedażą daruje je fundacji rodzinnej. Fundacja rodzinna sprzedaje je dalej po upływie 2,5 miesiąca i wypłaca zyski ze sprzedaży beneficjentowi (wnioskodawcy)
• Jaki skutek podatkowy miałoby ww. zdarzenie? Gdyby osoba samodzielnie sprzedawała udziały to zapłaciłaby 19% PIT i 4% daniny solidarnościowej. Natomiast dzięki opisanemu zdarzeniu i sprzedaży udziałów przez fundację, taka osoba unika konieczności zapłaty podatku w całości.

Co na to Szef KAS?

Szef KAS w piśmie z dnia 19 grudnia 2024 r. (DKP1.8082.7.2023) odmówił wydania opinii zabezpieczającej, uznając że w opisanej sytuacji dochodzi do sztuczności działania i nadużycia prawa. Choć więc poszczególne czynności opisane przez wnioskodawcę były legalne, to łącznie prowadziły one do skutku w postaci obejścia przepisów prawa podatkowego i stanowiły unikanie opodatkowania.

Organ w uzasadnieniu swojej decyzji podkreślił, że natychmiastowa sprzedaż udziałów spółki kapitałowej za pośrednictwem fundacji rodzinnej i następnie wypłata środków pieniężnych na rzecz beneficjentów takiej fundacji może wiązać się z przypuszczeniem, że fundacja rodzinna zostaje wykorzystana wyłącznie w celu transakcyjnym, do sprzedaży udziałów takiej spółki z mniejszym obciążeniem podatkowym. Szef KAS podkreślił ponadto, że z okoliczności sprawy wynika, że gdyby nie możliwość osiągnięcia korzyści podatkowej to wnioskodawca nie zdecydowałby się na przeprowadzenie czynności w opisanym kształcie. Wszystko to przemawia więc za wnioskiem, że głównym celem opisanej czynności było osiągnięcie korzyści podatkowej.

Przepisy o unikaniu opodatkowania

Przypomnimy w tym miejscu, że w polskim porządku prawnym od kilku lat obowiązuje przepis art. 119a ordynacji podatkowej, który wyklucza możliwość osiągnięcia korzyści podatkowej, jeżeli osiągnięcie takiej korzyści, sprzecznej w danych okolicznościach z przedmiotem lub celem ustawy jest głównym lub jednym z głównych celów jej dokonania, a sposób działania jest sztuczny. W efekcie nawet legalne działanie może być zakwestionowane przez fiskusa.

W przypadku fundacji rodzinnych, organy podatkowe intensywnie badają więc, czy ich założenie, a także prowadzenie z ich udziałem niektórych operacji gospodarczych jest w danych okolicznościach uzasadnione. Należy przy tym zaznaczyć, że ww. przepisy nie wykluczają możliwości uzyskania korzyści podatkowej w sposób całkowity, ale kładą nacisk na to, że korzyść ta nie powinna być głównym lub jednym z głównych celów czynność.

Odpowiednie uzasadnienie gospodarcze

Powyższe regulacje mają taki skutek, że przedsiębiorcy prowadzący rozmaite transakcje handlowe lub przekształcenia, niekiedy już z pewnym wyprzedzeniem przygotowują dokumentację zawierającą obszerne uzasadnienia takich operacji, na wypadek gdyby ich zasadność kwestionował fiskus. Szczególnie pomocne w takich przypadkach mogą być także odpowiednie zapisy w statutach, umowach i innych aktach wewnętrznych, które w pewnych sytuacjach mogą stanowić wyraz tego, że dana operacja pozostaje w zgodności z gospodarczym celem funkcjonowania jednostki i z przepisami o unikaniu opodatkowania.

W przypadku fundacji rodzinnych, należy mieć na uwadze treść art. 2 ustawy z 26.01.2024 r. o fundacji rodzinnej. Zgodnie z jego treścią, celem ogólnym fundacji rodzinnej jest: gromadzenie mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów. Istotny może być także cel szczegółowy, który zgodnie z przepisami ustawy ustanawiany jest w statucie fundacji rodzinnej.

Właśnie przez pryzmat tak zakreślonych celów, jakimi w uproszczeniu jest ogólnie rozumiana troska o ochronę majątku fundacji rodzinnej, organy podatkowe dokonują oceny tego, czy przeprowadzenie danej czynności było uzasadnione i czy nie stanowi ona wyraz unikania opodatkowania, o którym mowa w art. 119a ordynacji podatkowej. Warto przy tym natomiast podkreślić, że jeśli dana transakcja jest zgodna z art. 2 ustawy o fundacji rodzinnej, a niejako przy okazji skutkuje ona osiągnięciem korzyści podatkowej, to zasadniczo nie ma powodu do obaw.

Przykładowo, w najnowszej opinii zabezpieczającej dotyczącej fundacji rodzinnych, Szef KAS wskazał, że zespół czynności w postaci:

1. Utworzenia fundacji rodzinnej;
2. Wniesienia do niej akcji spółki kapitałowej;
3. Prowadzenie bieżącej działalności (w tym inwestycja nieruchomości);
4. Wypłata świadczeń na rzecz beneficjentów, jest uzasadniony ekonomicznie i nie służy wyłącznie unikaniu opodatkowania;

Jak wskazał Szef KAS w opinii zabezpieczającej z 13 września 2024 r. (sygn. DKP2.8082.2.2024);

„Ponadto z dodatkowego ustalenia okoliczności sprawy nie wynikało, aby wyzbywanie się akcji spółki było przez Wnioskodawcę planowane lub inicjowane jeszcze przed wprowadzeniem fundacji rodzinnej do polskiego porządku prawnego. Wnioskodawca wskazał także, że warunki zbycia akcji, posiadanych przez Fundację po dokonaniu darowizny, nie były wcześniej ustalane z potencjalnymi nabywcami przed ich wniesieniem do Fundacji (…) Powoduje to, że można przyjąć, iż Fundacja nie została wykorzystana instrumentalnie, wyłącznie jako wehikuł transakcyjny do sprzedaży akcji, zaaranżowanej przez Wnioskodawcę”.

Powyższa opinia to jedna z kilku wydanych do tej pory opinii zabezpieczających, w których organ na podstawie okoliczności sprawy pozytywnie przychylił się do wniosku. Z pewnością pomogło w tym rzeczowe i merytoryczne uargumentowanie wniosku o wydanie opinii, z którego wynikało że w sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania klauzuli o unikaniu opodatkowania z art. 119a ordynacji podatkowej.

Jak możemy pomóc?

Skorzystaj z naszych usług, gdy;

• Chcesz zoptymalizować aspekty podatkowe związane ze swoim majątkiem, z uwzględnieniem zasad i celów fundacji rodzinnej.
• Pragniesz zabezpieczyć swój majątek na przyszłość i zapewnić jego bezpieczne przekazanie kolejnym pokoleniom.
• Szukasz doradztwa w zakresie ładu korporacyjnego oraz zarządzania fundacją rodzinną.
• Zależy Ci na skutecznej ochronie interesów fundatora i beneficjentów fundacji oraz majątku rodzinnego.

Nasza oferta skierowana jest do osób, które pragną skutecznie zarządzać swoim majątkiem oraz zapewnić jego ochronę dla przyszłych pokoleń. Oferujemy wsparcie dla fundatorów, ich rodzin oraz przedsiębiorstw rodzinnych w zakresie tworzenia I zarządzania fundacją, a także w ochronie zgromadzonego majątku.