Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115, znane szerzej jako EUDR – European Union Deforestation Regulation, to jeden z kluczowych elementów Europejskiego Zielonego Ładu i strategii UE na rzecz ochrony klimatu oraz bioróżnorodności. Regulacja ta wprowadza zupełnie nowe standardy prowadzenia działalności gospodarczej dla firm działających na rynku unijnym, obejmując zarówno przedsiębiorstwa importujące towary, jak i producentów w UE. Jej zasadniczym celem jest ograniczenie popytu na produkty związane z wylesianiem i degradacją lasów oraz wyeliminowanie ich z unijnego rynku.
Dlaczego powstało EUDR?
Unia Europejska odpowiada za znaczącą część światowego handlu towarami, które od dekad były głównym czynnikiem napędzającym wylesianie, zwłaszcza w Ameryce Południowej, Azji i Afryce. Kakao, kawa, soja, olej palmowy, kauczuk, bydło czy drewno – to surowce, których produkcja często wiąże się z wycinką lasów tropikalnych. UE, uznając swoją współodpowiedzialność za globalne zmiany środowiskowe, zdecydowała się wprowadzić mechanizm prawny, który ma wymusić na przedsiębiorstwach przejrzystość i odpowiedzialność w całym łańcuchu dostaw.
Regulacja ma również aspekt gospodarczy – jej twórcy podkreślają, że dzięki EUDR europejscy konsumenci zyskają dostęp do produktów wytwarzanych w sposób bardziej zrównoważony, a firmy spełniające nowe kryteria uzyskają przewagę konkurencyjną na globalnym rynku
Jakie towary i produkty obejmują przepisy EUDR?
EUDR dotyczy siedmiu kluczowych surowców rolnych i leśnych:
- bydła,
- kakao,
- kawy,
- oleju palmowego,
- soi,
- kauczuku,
- drewna.
Co istotne, zakres regulacji obejmuje nie tylko surowce pierwotne, lecz także setki produktów pochodnych wymienionych w załączniku do rozporządzenia. Oznacza to, że przykładowo nie tylko ziarna kawy, lecz również część produktów z nich wytwarzanych (np. ekstrakty czy oleje) podlegają przepisom. Jednocześnie niektóre wyroby zawierające te składniki – jak chociażby mydło z dodatkiem oleju palmowego – nie zostały ujęte w katalogu i nie będą objęte obowiązkami.
Tego rodzaju selektywne podejście wymaga od firm bardzo dokładnej analizy klasyfikacji taryfowej swoich towarów. Błędna ocena może bowiem skutkować naruszeniem regulacji i nałożeniem sankcji.
Kto dotyczy rozporządzenie EUDR?
Rozporządzenie obejmuje wszystkie przedsiębiorstwa, które wprowadzają na rynek unijny lub eksportują towary wskazane w katalogu. Wyróżnia się tu dwie podstawowe kategorie podmiotów:
- Operatorzy – to firmy, które po raz pierwszy wprowadzają produkty objęte EUDR na rynek UE bądź je z niego wywożą. Przykładem operatora może być importer kawy z Brazylii albo producent w UE sprzedający kakao do krajów trzecich.
- Traderzy – czyli podmioty, które zajmują się dalszym obrotem towarami już znajdującymi się w Unii.
Regulacja wprowadza także rozróżnienie ze względu na wielkość przedsiębiorstwa. Duże firmy muszą sprostać pełnemu katalogowi obowiązków w pierwszej kolejności. Mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) zyskają półroczny okres przejściowy – ich obowiązki wejdą w życie 30 czerwca 2026 r., podczas gdy duże podmioty muszą być gotowe już 30 grudnia 2025 r.
Nowe obowiązki przedsiębiorców
Aby móc wprowadzać na rynek produkty objęte EUDR, przedsiębiorca musi spełnić trzy podstawowe warunki:
- Deforestation-free – towary nie mogą pochodzić z terenów, które zostały wylesione po 31 grudnia 2020 r.
- Legalność – produkcja musi być zgodna z prawem kraju pochodzenia, w tym z przepisami dotyczącymi użytkowania gruntów, ochrony środowiska, prawa pracy i praw ludności lokalnej.
- Due Diligence Statement (DDS) – przedsiębiorca musi złożyć specjalne oświadczenie o należytej staranności, potwierdzające zgodność towaru z EUDR.
W praktyce oznacza to konieczność stworzenia i utrzymywania systemu należytej staranności, obejmującego gromadzenie danych o dostawcach (w tym współrzędnych GPS działek, na których prowadzona jest produkcja), ocenę ryzyka, stosowanie działań naprawczych, a także przechowywanie dokumentacji przez minimum 5 lat.
Kluczowe terminy EUDR
- 29 czerwca 2023 r. – wejście w życie EUDR,
- 30 grudnia 2025 r. – początek obowiązywania dla dużych przedsiębiorstw,
- 30 czerwca 2026 r. – początek obowiązywania dla MŚP.
Należy podkreślić, że w praktyce przygotowania do wdrożenia nowych zasad muszą rozpocząć się znacznie wcześniej, ponieważ stworzenie skutecznego systemu due diligence i zebranie pełnych danych łańcucha dostaw wymaga wielu miesięcy pracy.
Dlaczego warto przygotować się już teraz?
Choć termin stosowania przepisów wydaje się odległy, realia gospodarcze pokazują, że dostosowanie się do EUDR to proces wieloetapowy. Firmy będą musiały m.in.:
- przeprowadzić audyt dostawców,
- ustalić, czy produkty znajdują się w katalogu EUDR,
- wdrożyć systemy zbierania danych geolokalizacyjnych,
- przygotować procedury raportowania i składania oświadczeń DDS.
Brak zgodności będzie wiązać się nie tylko z ryzykiem kar finansowych i konfiskaty towarów, ale także z poważnymi stratami wizerunkowymi. Klienci coraz częściej oczekują bowiem, że produkty, które trafiają na rynek europejski, są wytwarzane w sposób etyczny i przyjazny środowisku.
EUDR to regulacja, która zmieni sposób funkcjonowania wielu branż – od spożywczej i kosmetycznej, przez meblarską, aż po motoryzacyjną. Obejmie zarówno wielkie koncerny, jak i mniejsze firmy działające w łańcuchach dostaw. Dla przedsiębiorstw to wyzwanie organizacyjne i finansowe, ale jednocześnie szansa na wzmocnienie pozycji konkurencyjnej dzięki transparentności i odpowiedzialności środowiskowej.
W naszej ocenie przedsiębiorcy powinni rozpocząć przygotowania już dziś – od analizy ryzyk, poprzez mapowanie dostawców, aż po wdrażanie systemów należytej staranności. Im wcześniej zostaną podjęte działania, tym większa szansa na bezproblemowe funkcjonowanie w nowych realiach prawnych od 2025 i 2026 roku.
Masz pytania? Porozmawiajmy
FAQ, czyli najczęściej zadawane pytania
Czym jest EUDR?
To rozporządzenie UE 2023/1115, które zakazuje wprowadzania na rynek UE i eksportu z UE towarów powiązanych z wylesianiem lub degradacją lasów, jeśli nie spełnią wymogów „deforestation-free”, legalności oraz nie mają złożonego oświadczenia należytej staranności (DDS).
Od kiedy EUDR obowiązuje?
Wejście w życie: 29.06.2023. Stosowanie: od 30.12.2025 dla średnich i dużych firm; od 30.06.2026 dla mikro i małych (12-miesięczne wydłużenie fazy przejściowej)
Jakie towary obejmuje regulacja EUDR?
7 surowców: bydło, kakao, kawa, olej palmowy, soja, kauczuk, drewno oraz setki produktów pochodnych wskazanych kodami CN w Załączniku I (np. czekolada, meble, papier itd.). Jeśli produkt/kod CN nie jest w Załączniku – nie podlega EUDR (np. zwykłe mydło z dodatkiem oleju palmowego).
Kogo dotyczy EUDR?
- Operatorzy – po raz pierwszy wprowadzający towar na rynek UE lub eksportujący z UE.
- Traderzy (pośrednicy) – handlujący towarami już będącymi na rynku UE.
- Zakres obowiązków zależy też od wielkości firmy (MŚP mają lżejsze obowiązki i późniejszy termin).
