Certyfikacja i standardy – jak wykorzystać VSS w zgodności z EUDR?

Rozporządzenie EUDR nakłada na przedsiębiorców obowiązek udowodnienia, że ich towary nie przyczyniły się do wylesiania po 31 grudnia 2020 roku i że zostały wyprodukowane zgodnie z prawem kraju pochodzenia. Jednym z najważniejszych narzędzi wspierających spełnienie tych wymogów są dobrowolne standardy zrównoważonego rozwoju (Voluntary Sustainability Standards – VSS) oraz systemy certyfikacji.

Choć same w sobie nie zastępują systemu należytej staranności (DDS), mogą stanowić kluczowy element budowania zgodności i minimalizacji ryzyka.

 Rola certyfikacji w systemie DDS

Certyfikaty i standardy mogą wspierać firmy w kilku obszarach:

• mapowanie łańcucha dostaw – ułatwiają identyfikację źródeł surowców i dostawców,
• ocena ryzyka – dostarczają niezależnych danych dotyczących praktyk rolniczych i środowiskowych,
• weryfikacja dokumentów – audyty zewnętrzne zwiększają wiarygodność informacji,
• transparentność – certyfikaty są często publicznie dostępne, co ułatwia raportowanie i komunikację z kontrahentami.

Popularne standardy i ich znaczenie

W praktyce najczęściej wykorzystywane w kontekście EUDR są:

• Rainforest Alliance – wprowadza system map ryzyka i GPS-owe monitorowanie plantacji;
• Forest Stewardship Council (FSC) – obejmuje ścisłą kontrolę łańcucha dostaw drewna;
• Roundtable on Sustainable Palm Oil (RSPO) – certyfikuje olej palmowy, korzystając z narzędzi satelitarnych do wykrywania pożarów i wylesiania;
• Fairtrade – wspiera rolników w przyjmowaniu bardziej zrównoważonych metod produkcji i poprawie warunków pracy.

Warto pamiętać, że wiele z tych standardów obejmuje nie tylko kwestie środowiskowe, ale także aspekty społeczne i prawa człowieka, co dodatkowo wzmacnia wiarygodność całego systemu due diligence.

Pułapki i ograniczenia

Certyfikacja, choć pomocna, nie jest rozwiązaniem absolutnym.

• Brak pełnej zgodności z EUDR – część standardów nie uwzględnia wprost definicji wylesienia przyjętej w EUDR ani daty granicznej 31 grudnia 2020 r.
• Modele masowego bilansu (mass balance) – dopuszczają mieszanie surowców certyfikowanych z niecertyfikowanymi, co nie jest akceptowane w ramach EUDR.
• Ryzyko tzw. greenwashingu – nie wszystkie certyfikaty gwarantują równie wysoki poziom kontroli.

Dlatego certyfikaty należy traktować jako narzędzie wspierające, a nie substytut własnego systemu DDS.

Jak wdrożyć certyfikację w praktyce?

1. Analiza istniejących standardów – sprawdzenie, które z nich są najbardziej odpowiednie dla danej branży i produktu.
2. Weryfikacja zgodności z EUDR – upewnienie się, że kryteria certyfikacji obejmują wymagania regulacyjne, w tym datę odcięcia.
3. Integracja z systemem DDS – włączenie certyfikatów jako elementów wspierających ocenę ryzyka i raportowanie.
4. Regularna aktualizacja – monitorowanie zmian w standardach i dostosowywanie praktyk do nowych wymogów.

Wsparcie dla MŚP i rolników

Certyfikacja bywa kosztowna, dlatego istotne jest wsparcie dla mniejszych producentów i eksporterów. Coraz częściej pojawiają się programy finansowania zielonej transformacji, które pozwalają pokryć część kosztów związanych z audytami i szkoleniami. Dodatkowo, systemy grupowej certyfikacji pozwalają drobnym rolnikom uzyskać wspólny certyfikat, dzieląc koszty między wielu uczestników.

Dobrowolne standardy zrównoważonego rozwoju i certyfikacja nie są rozwiązaniem wystarczającym do spełnienia wymogów EUDR, ale mogą znacząco ułatwić przedsiębiorcom proces należytej staranności. Właściwie dobrane i zintegrowane z systemem DDS pomagają ograniczyć ryzyko, usprawniają raportowanie i zwiększają transparentność w oczach klientów oraz instytucji kontrolnych.

Dla firm, które już dziś korzystają z certyfikacji, EUDR będzie mniej uciążliwy, a dla tych, które dopiero zaczynają, inwestycja w standardy może okazać się najlepszą strategią budowania przewagi konkurencyjnej.